آیا درباره تاثیر روغن ماهی بر سلامت مغز اشتباه می‌کردیم؟ نتایج چالش‌ برانگیز یک مطالعه جدید

نتایج یک کارآزمایی بالینی جدید نشان می‌دهد که مکمل‌های امگا ۳ باعث بهبود حافظه یا عملکرد شناختی در افراد مسنی که در معرض خطر ابتلا به بیماری آلزایمر هستند، نشده است. بر اساس این تحقیق، مکمل‌های روغن ماهی اسیدهای چرب امگا ۳ را به مغز رسانده‌اند، اما یک مطالعه جدید نشان داد که این میزان برای بهبود سلامت شناختی در افراد مسن در معرض خطر آلزایمر کافی نبوده است.

به گزارش بخش اخبار علمی زوم تک به نقل از دانشگاه کالیفرانیای جنوبی (USC)، مکمل‌های روغن ماهی مدت‌هاست که به عنوان یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای حمایت از سلامت مغز شناخته می‌شوند؛ این امر به دلیل وجود اسیدهای چرب امگا ۳ است که برای ساخت و حفظ غشای سلول‌های مغزی حیاتی هستند. اما یک مطالعه جدید نشان می‌دهد که بیولوژی مغز ممکن است بسیار پیچیده‌تر از تزریق ساده امگا ۳ بیشتر به درون آن باشد.

محققان دانشکده پزشکی کک (Keck School of Medicine) در دانشگاه USC دریافتند که اگرچه دوزهای بالای مکمل‌های روغن ماهی با موفقیت سطح امگا ۳ را در مغز افزایش دادند، اما در بهبود حافظه، عملکرد شناختی یا ساختار مغز در افراد مسنی که در معرض خطر بالای ابتلا به بیماری آلزایمر قرار داشتند، ناموفق بودند.

این یافته‌ها که در تاریخ ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶ در مجله معتبر eBioMedicine منتشر شده است، نشان می‌دهد دانشمندان به جای افزایش ساده عرضه این مواد مغذی، باید درک بهتری از نحوه پردازش آن‌ها توسط مغز در حال پیری داشته باشند.

دکتر حسین ناجی یاسین (Hussein Naji Yassine)، مدیر مرکز سلامت شخصی‌سازی‌شده مغز در دانشگاه USC و محقق اصلی این پژوهش می‌گوید: «همه ما آرزو داریم که یک داروی معجزه‌آسا برای پیشگیری از آلزایمر وجود داشته باشد، اما یافته‌های ما نشان داد که به نظر نمی‌رسد مکمل‌های روغن ماهی از سلامت مغز محافظت کنند. اگرچه امگا ۳ نقش مهمی در شکل‌گیری ارتباطات سلول‌های مغزی مورد نیاز برای شناخت ایفا می‌کند، اما نتایج ما از مکمل‌های روغن ماهی به عنوان یک اقدام پیشگیرانه در برابر آلزایمر حمایت نمی‌کند.»

این مطالعه پزشکی چگونه انجام شد؟

این تحقیق شامل ۳۶۵ بزرگسال در سنین ۵۵ تا ۸۰ سال بود که به ندرت ماهی (به عنوان منبع اصلی رژیم غذایی حاوی امگا ۳) مصرف می‌کردند و نویسندگان مطالعه آن‌ها را در معرض خطر ابتلا به بیماری آلزایمر می‌دانستند. حدود نیمی از آن‌ها (۴۷ درصد) ناقل ژن APOE4 بودند که قوی‌ترین عامل خطر ژنتیکی برای ابتلا به آلزایمر دیررس به شمار می‌رود.

شرکت‌کنندگان به صورت تصادفی برای مصرف روزانه مکمل‌های روغن ماهی یا دارونما (Placebo) تعیین شدند. مکمل‌ها حاوی ۲۰۰۰ میلی‌گرم دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) بودند؛ یک نوع اسید چرب مهم از خانواده امگا ۳ که در عملکرد مغز نقش دارد.

اولین سوال این بود که آیا امگا ۳ موجود در مکمل‌ها واقعاً می‌تواند وارد مغز شود یا خیر.

برای فهمیدن این موضوع، محققان میزان DHA را در مایع مغزی-نخاعی (مایعی که اطراف مغز را احاطه کرده است) اندازه‌گیری کردند. پس از شش ماه، سطح DHA در مغز به طور متوسط ۱۷ درصد افزایش یافت که نشان می‌داد امگا ۳ به هدف مورد نظر رسیده است.

نتایج تست‌ های شناختی و تصویربرداری مغز

گام بعدی آزمایش این بود که آیا این تغییر، تفاوت قابل اندازه‌گیری ایجاد کرده است یا خیر. شرکت‌کنندگان ارزیابی‌های حافظه و عملکرد شناختی را در شروع مطالعه و بار دیگر دو سال بعد انجام دادند. کسانی که مکمل‌های DHA مصرف کرده بودند، هیچ عملکرد بهتری نسبت به افرادی که دارونما مصرف کرده بودند، نشان ندادند.

اسکن‌های مغزی نیز نشان دادند که این مکمل‌ها مانع از کوچک شدن هیپوکامپ نشدند؛ هیپوکامپ منطقه‌ای از مغز مرتبط با حافظه است که اغلب به عنوان نشانه‌ای برای پیری مغز و خطر ابتلا به بیماری آلزایمر استفاده می‌شود.

نگاهی فراتر از مکمل‌ های غذایی؛ چرا امگا ۳ اثر نکرد؟

دکتر یاسین و تیمش اکنون در تلاش هستند تا بفهمند چرا مکمل‌های امگا ۳ می‌توانند به مغز برسند اما فواید واضحی برای سلامت مغز ایجاد نمی‌کنند. بر اساس تحقیقات قبلی، آن‌ها حدس می‌زنند که امگا ۳ ممکن است زمانی که به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی مدیترانه‌ای (که به طور طبیعی سرشار از امگا ۳ است و با کاهش خطر آلزایمر مرتبط است) مصرف می‌شود، موثرتر باشد تا اینکه به عنوان یک مکمل مستقل مصرف گردد.

دکتر یاسین گفت: «ما تمرکز خود را روی درک بهتر نحوه پردازش امگا ۳ توسط مغز معطوف کرده‌ایم و اینکه آیا عواملی مانند سلامت ضعیف، الگوهای رژیم غذایی، خطرات ژنتیکی و سن، ممکن است توانایی مغز را برای جذب و استفاده موثر از امگا ۳ تغییر دهند یا خیر. ما در حال کار برای توسعه داروهایی هستیم که ممکن است به مغز کمک کنند تا از این مواد مغذی برای حفظ عملکرد شناختی خود بهتر استفاده کند.»

سبک زندگی همه‌ جانبه؛ همچنان بهترین راه پیشگیری از آلزایمر

اگرچه این مطالعه عادات گسترده‌تر سبک زندگی را مورد آزمایش قرار نداد، اما دکتر یاسین و تیمش تاکید می‌کنند که محافظت از سلامت مغز احتمالا بیشتر به یک زندگی سالم و همه‌جانبه بستگی دارد تا مصرف تنهای مکمل‌های روغن ماهی.

دکتر یاسین اظهار داشت: «سالم ماندن در طول زندگی، از جمله ورزش منظم، خواب باکیفیت و رژیم غذایی متعادل، قوی‌ترین ابزاری است که برای کاهش خطر ابتلا به بیماری آلزایمر در اختیار داریم. داشتن یک سبک زندگی سالم برای مغز، معادل انجام سرویس‌های دوره‌ای منظم و تعویض روغن باکیفیت برای ماشین است. اگر به مشکلات سلامتی در سایر بخش‌های بدن رسیدگی نشود، مغز به احتمال زیاد کارایی بیشتری را از دست خواهد داد؛ دقیقاً به همان روشی که اگر از تعمیر و نگهداری منظم خودرو غفلت شود، موتور آن از کار می‌افتد.»