جهش چشمگیر فلیپ‌کارت در بازار تجارت فوری هند؛ زنگ خطر وال‌مارت برای پیشگامان تحویل چنددقیقه‌ای کالا

استارتاپ‌های هندی سال‌ها تلاش کردند تا الگوهای رفتاری مصرف‌کنندگان را تغییر داده و آن‌ها را به دریافت اقلام سوپرمارکتی و کالاهای ضروریِ روزمره ظرف چند دقیقه عادت دهند. اکنون شرکت فلیپ‌کارت (Flipkart)، تحت مالکیت غول خرده‌فروشی آمریکایی وال‌مارت (Walmart)، با سرعتی خیره‌کننده در حال پر کردن فاصله خود با پیشگامان این عرصه است؛ هم‌زمان با اینکه رقیب سنتی و جهانی آن، یعنی آمازون (Amazon) نیز سرمایه‌گذاری سنگینی را برای سهم‌خواهی از بازار تجارت فوری (Quick Commerce) آغاز کرده است.

به گزارش بخش اخبار فناوری زوم تک به نقل از پایگاه خبری تک‌کرانچ (TechCrunch)، سرویس فلیپ‌کارت مینیتس (Flipkart Minutes) که در آگوست ۲۰۲۴ به عنوان گام نخست این غول تجارت الکترونیک برای ورود به حوزه تحویل فوق‌سریع راه‌اندازی شد، اکنون روزانه بین ۱.۱ تا ۱.۲ میلیون سفارش را پردازش و تحویل می‌دهد؛ آماری که در مقایسه با ثبت ۳۹۰ تا ۴۰۰ هزار سفارش روزانه در ماه نوامبر، رشدی جهش‌یافته را به نمایش می‌گذارد. این حجم از فروش، این سرویس دوساله را در آستانه رسیدن به سوییگی اینستامارت (Swiggy Instamart) قرار داده است که بر اساس برآوردها روزانه حدود ۱.۴ میلیون سفارش به ثبت می‌رساند.

جایگاه رقبا در بازار تجارت فوری هند؛ از رهبری بلینکیت تا تعقیب اینستامارت

کاهش این اختلاف آماری از آن جهت اهمیت دارد که فلیپ‌کارت یکی از تازه‌واردهای این بازار رقابتی به شمار می‌رود؛ بازاری که پیش از این در انحصار کامل سه پلتفرم اینستامارت، بلینکیت (Blinkit) و زپتو (Zepto) قرار داشت. شرکت بزرگ تحویل غذای سوییگی در سال ۲۰۲۰ و در دوران همه‌گیری کرونا سرویس اینستامارت را تأسیس کرد و زپتو نیز در سال بعد آغاز به کار نمود؛ در حالی که ریشه‌های شکل‌گیری بلینکیت به پلتفرم آنلاین خواربار Grofers در سال ۲۰۱۳ بازمی‌گردد. این سه بازیگر از آن زمان توانسته‌اند جایگاه خود را به عنوان برترین پلتفرم‌های تحویل سریع کالا در هند تثبیت کنند.

بر اساس تازه‌ترین ارزیابی‌های مؤسسه تحقیقات بازار Datum Intelligence، پلتفرم بلینکیت با ثبت روزانه ۳.۴ تا ۳.۶ میلیون سفارش همچنان حاکم بلامنازع بازار است و پس از آن، زپتو با حدود ۲.۴ تا ۲.۶ میلیون سفارش در روز در جایگاه دوم قرار دارد. با این حال، فلیپ‌کارت با شتابی بالا در حال کاهش فاصله با اینستامارت است؛ شرکتی که از نظر حجم سفارش، کوچک‌ترین بازیگر در میان سه رهبر سنتی این بازار محسوب می‌شود.

با وجود پیشروی فلیپ‌کارت، اینستامارت همچنان از مقیاس عملیاتی قابل توجهی برخوردار است. شرکت سوییگی اوایل ماه جاری اعلام کرد که بخش تحویل فوری آن بیش از ۱۴ میلیون کاربر فعال و خریدار ماهانه دارد و شبکه‌ای متشکل از بیش از ۱,۲۰۰ انبار تاریک (Dark Store) را در بیش از ۱۳۰ شهر هند مدیریت می‌کند. علاوه بر این، سوییگی موفق شده زیان حاشیه سود ناخالص اینستامارت را مهار کند؛ به طوری که هم‌اکنون بیش از ۴۵ درصد از شبکه انبارهای تاریک آن به سودآوری عملیاتی مثبت دست یافته‌اند.

توسعه سریع انبارهای خرد و کاهش زمان ارسال به ۱۱ دقیقه

با این وجود، فلیپ‌کارت این رشد انفجاری را از طریق گسترش تهاجمی زیرساخت‌های لجستیکی خود هدایت کرده است. به گفته منابع آگاه، سرویس فلیپ‌کارت مینیتس اکنون حدود ۱,۰۲۰ تا ۱,۰۵۰ مرکز پردازش سفارش خرد (Micro-Fulfillment Center) — انبارهای کوچکی در نزدیکی بافت‌های مسکونی که منحصراً برای آماده‌سازی و ارسال سریع سفارش‌ها طراحی شده‌اند — را اداره می‌کند؛ رقمی که در ماه ژانویه حدود ۶۰۰ واحد و یک سال پیش تنها ۳۴۰ مرکز بود. این شرکت در حال حاضر ماهانه حدود ۱۰۰ انبار تاریک جدید افتتاح می‌کند و هدف‌گذاری کرده است که تا پایان سال ۲۰۲۶ این تعداد را به ۱,۵۰۰ مرکز برساند.

مزیت رقابتی فلیپ‌کارت فراتر از افزایش تعداد انبارها است. «ساتیش مینا» (Satish Meena)، مشاور ارشد در مؤسسه تحقیقاتی Datum Intelligence، در این زمینه توضیح می‌دهد: «فلیپ‌کارت می‌تواند از پایگاه عظیم و آماده کاربرانی بهره‌برداری کند که سال‌ها زمان و میلیاردها دلار سرمایه صرف جذب آن‌ها کرده است؛ مزیتی که مخاطبان آماده‌ای را برای دریافت خریدهای سریع در اختیار فلیپ‌کارت مینیتس قرار می‌دهد. فلیپ‌کارت در حال حاضر به یک بازیگر کاملاً جدی و قدرتمند تبدیل شده است؛ وقتی شما بیش از ۱,۰۰۰ دارک استور داشته باشید و روزانه بیش از یک میلیون سفارش تحویل دهید، حضور شما در بازار کاملاً تعیین‌کننده است.»

افزایش وفاداری مشتریان و تنوع‌بخشی به سبد محصولات مصرفی

داده‌ها نشان می‌دهند که فلیپ‌کارت مینیتس توانسته است نرخ بازگشت و تکرار خرید مشتریان را به شدت ارتقا دهد. حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد از خریداران ماهانه این سرویس را مشتریان وفادار و همیشگی تشکیل می‌دهند و تعداد تراکنش‌ها به ازای هر کاربر نسبت به سال گذشته بین ۵۰ تا ۶۰ درصد رشد داشته است.

میانگین مبلغ هر سفارش در این پلتفرم حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ روپیه (معادل ۴.۲۰ تا ۵.۲۰ دلار) برآورد می‌شود و اقلامی همچون میوه و سبزیجات تازه، خواربار پایه، لبنیات و گوشت در صدر سریع‌ترین دسته‌بندی‌های در حال رشد قرار دارند. همچنین فلیپ‌کارت در حال گسترش عرضه محصولات غذایی باکیفیت و ارگانیک (Gourmet Products) است تا سهم بیشتری از سبد خرید خانواده‌ها را از طریق سرویس مینیتس تصاحب کند. جالب اینکه به موازات این توسعه گسترده، میانگین زمان تحویل سفارش‌ها از ۱۳ دقیقه در سال گذشته به ۱۱ دقیقه کاهش یافته است.

جنگ تمام‌ عیار بر سر تصاحب خریداران هندی؛ ورود تهاجمی آمازون با Amazon Now

رشد سریع فلیپ‌کارت در مقطعی رخ می‌دهد که نقش پلتفرم‌های تجارت فوری در رفتار خرید آنلاین شهروندان هندی روزبه‌روز پررنگ‌تر می‌شود؛ حتی با وجود اینکه نشانه‌هایی از افت کلی تقاضای مصرف‌کننده در اقتصاد دیده می‌شود. تحلیل‌گران مؤسسه برنشتاین (Bernstein) در گزارشی تحلیلی خاطرنشان کردند که اگرچه رشد نرخ مصرف در ماه جولای اندکی تعدیل شد، اما تمایل عمومی به استفاده از سامانه‌های تحویل فوری شتاب بیشتری به خود گرفته و تعداد کاربران فعال ماهانه این سرویس‌ها روندی صعودی را ثبت کرده است.

درست همانند فلیپ‌کارت، غول تجارت الکترونیک آمریکایی مستقر در سیاتل یعنی آمازون نیز تلاش‌های گسترده‌ای را برای سهم‌گیری از این بازار پرسود آغاز کرده است. این شرکت با بازطراحی و توسعه سرویس آمازون ناو (Amazon Now) در صدد است تا سیستم ارسال فوری را برای کاربران فعلی خود در هند پیاده‌سازی کند.

در جریان سفر «اندی جاسی» (Andy Jassy)، مدیرعامل آمازون، به هند در ماه ژوئن، این شرکت اعلام کرد که سرویس Now به سریع‌ترین بخش در حال رشد تجارت آمازون در این کشور تبدیل شده و حجم سفارش‌های آن پس از رونمایی در هر فصل دو برابر شده است. آمازون همچنین برنامه‌های خود را برای گسترش این خدمات به بیش از ۳۰۰ شهر و راه‌اندازی شبکه‌ای متشکل از بیش از ۱,۰۰۰ انبار توزیع خرد در کنار مراکز لجستیکی بزرگ تدوین کرده است تا بتواند طیف گسترده‌تری از کالاها را ظرف چند دقیقه به دست خریداران برساند.

استراتژی دفاعی و تهاجمی غول‌ های فناوری در برابر تغییر ذائقه کاربران

به گفته ساتیش مینا، ورود فلیپ‌کارت و آمازون به حوزه تحویل فوری، به همان اندازه که حرکتی تهاجمی است، یک راهبرد دفاعی حیاتی نیز محسوب می‌شود؛ زیرا با عادت کردن کاربران به دریافت آنی خریدهای خود، غول‌های کلاسیک تجارت الکترونیک در صورت ناتوانی در ارائه سرعت مشابه، بخش عمده‌ای از تراکنش‌های مالی و مشتریان وفادار خود را به نفع استارتاپ‌های تخصصی تجارت فوری از دست خواهند داد.

مینا در جمع‌بندی تحلیل خود تأکید می‌کند: «آیا در شرایط فعلی می‌توان در حوزه خریدهای سوپرمارکتی به سیستم تحویل زمان‌بندی‌شده و چندروزه بازگشت؟ پاسخ منفی است؛ کاربران دیگر هرگز به گذشته بازنخواهند گشت.»