انقلاب در پزشکی: استارتاپ بریتانیایی مدعی حذف میکروپلاستیک‌ ها از خون انسان شد

به گزارش بخش اخبار پزشکی زوم تک , یک استارتاپ نوآور در بریتانیا با ادعایی جسورانه، پا به عرصه پزشکی گذاشته و از فناوری جدیدی برای پاکسازی خون انسان از آلودگی‌ های نگران‌ کننده میکروپلاستیکی خبر داده است. این ذرات ریز که به طور فزاینده‌ای در محیط زیست و بدن انسان یافت می‌شوند، نگرانی‌ های جدی را در مورد سلامت به وجود آورده‌اند. حال، این شرکت مدعی است که راهکاری برای مقابله با این تهدید خاموش یافته و می‌تواند آینده‌ای پاک‌تر را برای جریان خون انسان رقم بزند.

تجارت ۱۲ هزار دلاری با ترس از پلاستیک: آیا پاکسازی خون از میکروپلاستیک ها راه حل است یا سراب؟

در دنیای امروز، نگرانی فزاینده ای در مورد آلودگی پلاستیکی و به ویژه ذرات ریز نامرئی آن، یعنی میکروپلاستیک ها، وجود دارد. اخبار و گزارش های متعدد از کشف این ذرات در آب آشامیدنی، مواد غذایی، هوا و حتی در بدن انسان، باعث ایجاد ترسی قابل درک در میان عموم مردم شده است. این ترس، که با ابهامات علمی در مورد خطرات واقعی میکروپلاستیک ها برای سلامتی همراه است، زمینه را برای ظهور کسب و کار های جدیدی در صنعت پزشکی و تندرستی فراهم کرده است. یکی از این نمونه ها، کلینیک هایی هستند که ادعا می کنند می توانند بدن شما را از شر این مهمانان ناخوانده پلاستیکی و سایر سموم خلاص کنند، البته با دریافت هزینه های هنگفت. کلینیک “کلریفای” (Clarify) به مدیریت یائل کوهن (Yael Cohen)، یکی از این مراکز است که با ارائه درمانی با هزینه بیش از ۱۲ هزار دلار، وعده پاکسازی خون از میکروپلاستیک ها و مواد شیمیایی پایدار مانند PFAS را می دهد. اما سوال اساسی این است: آیا این درمان ها واقعا موثر و ضروری هستند یا صرفا از نگرانی های عمومی سوء استفاده می کنند؟

فرآیند پاکسازی خون در کلریفای: نگاهی دقیق تر

بیمارانی که به کلینیک کلریفای مراجعه می کنند، ابتدا با متخصصان مشاوره می کنند و سپس برای دریافت درمان، روی یک صندلی راحت قرار می گیرند. فرآیند درمانی که در این کلینیک ارائه می شود، بر پایه روشی شناخته شده به نام “پلاسمافرزیس” یا به طور دقیق تر، فیلتراسیون پلاسما استوار است. در این روش، خون بیمار از طریق یک لوله از بدن خارج شده و وارد دستگاهی می شود که بخش مایع خون یعنی پلاسما را از سلول های خونی (گلبول های قرمز، سفید و پلاکت ها) جدا می کند.

سپس، این پلاسمای جدا شده از یک فیلتر مخصوص عبور داده می شود. کلینیک ادعا می کند که این فیلتر قادر است میکروپلاستیک ها، مواد شیمیایی پایدار (که اغلب به “مواد شیمیایی همیشگی” یا PFAS اشاره دارد) و سایر “سموم” نامطلوب را به دام بیندازد. پس از عبور از فیلتر و به اصطلاح “پاکسازی”، پلاسما دوباره با سلول های خونی که جدا شده بودند، مخلوط شده و از طریق لوله دیگری به رگ های بیمار بازگردانده می شود. کل این فرآیند معمولا حدود دو ساعت طول می کشد و در طی این مدت، دستگاه قادر است بین ۵۰ تا ۸۰ درصد از کل حجم پلاسمای خون بیمار را پردازش و فیلتر کند.

خانم کوهن، مدیرعامل کلینیک، تاکید می کند که بیماران در طول درمان هیچ گونه ناراحتی احساس نمی کنند و فرآیند کاملا راحت است. او همچنین اشاره می کند که مراجعان با طیف وسیعی از مشکلات و علائم به این کلینیک مراجعه می کنند؛ از خستگی مزمن، مه مغزی (احساس گیجی و عدم تمرکز) و عوارض طولانی مدت کووید (کووید مزمن) گرفته تا افرادی که از دارو های کاهش وزن جدید مانند اوزمپیک استفاده می کنند، یا کسانی که به دنبال بهبود باروری یا حتی پیشگیری از زوال عقل هستند. امید مشترک این مراجعان، کاهش علائم بیماری شان از طریق پاکسازی خون از آلاینده های بالقوه ای مانند میکروپلاستیک ها، PFAS و حتی آفت کش ها است.

ابهامات علمی بزرگ: میکروپلاستیک ها چقدر خطرناک هستند؟

با وجود ادعا های مطرح شده توسط کلینیک کلریفای و گزارش های تجربی برخی بیماران از بهبود وضعیت شان (مانند افزایش سطح انرژی یا کیفیت خواب بهتر که خانم کوهن با استناد به حلقه هوشمند Oura خود مدعی آن است)، یک واقعیت علمی مهم وجود دارد: تاثیرات دقیق میکروپلاستیک ها بر سلامت انسان هنوز به طور کامل شناخته شده نیست و شواهد قطعی مبنی بر خطرناک بودن آن ها در سطوحی که معمولا در بدن یافت می شوند، وجود ندارد.

درست است که مطالعات علمی اخیر، حضور میکروپلاستیک ها را در بخش های مختلف بدن انسان، از جمله خون، جفت، ریه ها و حتی بافت قلب تایید کرده اند. برخی تحقیقات نیز ارتباط هایی “مشاهداتی” بین وجود این ذرات و آسیب به سلول ها، التهاب و افزایش خطر مشکلات قلبی عروقی نشان داده اند. اما نکته کلیدی این است که این مطالعات “مشاهداتی” هستند، یعنی صرفا یک همبستگی یا ارتباط را نشان می دهند و نمی توانند ثابت کنند که میکروپلاستیک ها “علت” مستقیم این مشکلات هستند. ممکن است عوامل دیگری در این میان نقش داشته باشند که در این مطالعات در نظر گرفته نشده اند.

گزارش مفصلی که سازمان جهانی بهداشت (WHO) در سال ۲۰۲۲ در مورد خطرات میکروپلاستیک ها منتشر کرد، به همین نتیجه گیری مهم دست یافت: “هنوز شواهد کافی برای تعیین اینکه آیا این ذرات برای سلامت انسان خطرناک هستند یا نه، وجود ندارد.” این گزارش به صراحت اعلام می کند که ما در حال حاضر نه می توانیم با قاطعیت بگوییم میکروپلاستیک ها بی ضرر هستند و نه می دانیم که دقیقا چه آسیب هایی ممکن است ایجاد کنند و در چه سطحی از مواجهه این آسیب ها رخ می دهند.

بخشی از این عدم قطعیت به دلیل چالش های روش شناختی در تحقیقات است. ما در جهانی زندگی می کنیم که پلاستیک و میکروپلاستیک ها تقریبا همه جا حضور دارند. این حضور فراگیر، اندازه گیری دقیق میزان مواجهه افراد و یافتن گروه های کنترل (افرادی که در معرض میکروپلاستیک ها نبوده اند) را تقریبا غیر ممکن می کند. همچنین، تفکیک اثرات احتمالی میکروپلاستیک ها از سایر آلاینده های محیطی که همزمان با آن ها وارد بدن می شوند، بسیار دشوار است.

آیا پاکسازی خون راه حل است؟ نگاهی منتقدانه

با در نظر گرفتن این ابهامات علمی بزرگ، ارائه درمان های گران قیمتی مانند آنچه در کلینیک کلریفای انجام می شود، سوالات جدی اخلاقی و علمی را بر می انگیزد. آیا منطقی است که برای حذف ماده ای از بدن هزینه گزافی پرداخت شود، در حالی که هنوز نمی دانیم آیا آن ماده واقعا مضر است و آیا حذف آن فایده ای برای سلامتی دارد؟

روش پلاسمافرزیس و فیلتراسیون خون، تکنیک های پزشکی معتبری هستند که برای درمان برخی بیماری های خاص مانند بیماری های خود ایمنی شدید، مسمومیت های حاد یا کاهش سطح کلسترول بسیار بالا در برخی اختلالات ژنتیکی به کار می روند. اما استفاده از آن برای حذف میکروپلاستیک ها، که نه سطح دقیق آن در خون اکثر افراد مشخص است و نه تاثیر قطعی آن بر سلامت اثبات شده، یک کاربرد تایید نشده و تجربی محسوب می شود.

گزارش های تجربی بیماران از احساس بهتر پس از درمان نیز لزوما به معنای اثربخشی مستقیم فیلتراسیون میکروپلاستیک ها نیست. اثر پلاسیبو (Placebo effect) – یعنی احساس بهبودی ناشی از باور به موثر بودن درمان – می تواند نقش مهمی در این موارد ایفا کند، به خصوص زمانی که هزینه بالایی برای درمان پرداخت شده باشد.

تمرکز بر پیشگیری به جای درمان های پرهزینه و نامطمئن

در شرایطی که علم هنوز پاسخ قطعی در مورد خطرات میکروپلاستیک ها ندارد، شاید عاقلانه ترین رویکرد، تمرکز بر پیشگیری از مواجهه تا حد امکان باشد، به جای اتکا به درمان های گران قیمت و اثبات نشده. اقداماتی مانند استفاده از فیلتر های آب آشامیدنی، کاهش مصرف مواد غذایی بسته بندی شده در پلاستیک، استفاده از ظروف شیشه ای یا فلزی به جای پلاستیکی برای نگهداری و گرم کردن غذا، و تمیز نگه داشتن محیط زندگی برای کاهش گرد و غبار (که می تواند حاوی میکروپلاستیک باشد)، می توانند به کاهش ورود این ذرات به بدن کمک کنند.

در نهایت، گرچه فناوری هایی مانند فیلتراسیون خون ممکن است در آینده و با پیشرفت تحقیقات نقش مفیدی ایفا کنند، اما در حال حاضر شواهد علمی کافی برای توصیه عمومی آن ها به منظور مقابله با میکروپلاستیک ها وجود ندارد. به نظر می رسد صنعت پزشکی خصوصی در این مورد، با بهره گیری از ترس و نگرانی عمومی، خدماتی را ارائه می دهد که مبنای علمی محکمی ندارند. تا زمانی که تحقیقات بیشتری انجام شود و تصویر واضح تری از خطرات میکروپلاستیک ها به دست آید، بهتر است به جای دنبال کردن راه حل های سریع و گران قیمت، بر راهکار های پیشگیرانه و سبک زندگی سالم تمرکز کنیم.