کشف دو سیاره نادر شبیه به «پشم‌کک» در یک منظومه توسط ماهواره تس ناسا

دانشمندان ناسا موفق به شناسایی دو سیاره غول‌پیکر گازی شده‌اند که علی‌رغم ابعاد بسیار بزرگشان، چگالی فوق‌العاده پایینی دارند؛ پدیده‌ای بسیار نادر که در دنیای نجوم به سیارات «ابر پف‌کرده» معروف است.

به گزارش بخش اخبار فناوری زوم تک به نقل از انگجت (Engadget)، ماهواره نقشه‌بردار فراخورشیدی گذران ناسا یعنی تلسکوپ فضایی تس (TESS) موفق به کشف دو جهان جدید شده است که ناسا آن‌ها را «پف‌کرده‌ترین» سیارات کشف‌شده تا به امروز می‌نامد. گرچه این سیارات از نظر ابعاد با غول‌های گازی منظومه شمسی ما برابری می‌کنند، اما به قدری سبک و کم‌تراکم هستند که چگالی آن‌ها با پشم‌کک (Cotton Candy) مقایسه می‌شود. یکی از این سیارات با نام TOI-791 b تقریباً هم‌اندازه مشتری است اما تنها ۳ درصد جرم آن را دارد. سیاره دوم یعنی TOI-791 c حتی از مشتری هم بزرگ‌تر است، اما جرم آن تنها ۵.۹ درصد سیاره مشتری برآورد شده است.

منظومه TOI-791؛ آزمایشگاهی کمیاب برای بررسی تکامل سیارات

این زوج سیاره‌ای شگفت‌انگیز توسط یک تیم بین‌المللی به سرپرستی جورج دنزفیلد از دپارتمان فیزیک دانشگاه آکسفورد و با تحلیل داده‌های ارسالی از سوی تلسکوپ TESS کشف شدند. دنزفیلد اشاره کرد که دانشمندان تا کنون تنها تعداد انگشت‌شماری از این دست سیارات ابر پف‌کرده (Super-Puffy) را شناسایی کرده‌اند و حضور همزمان دو نمونه از آن‌ها در یک منظومه ستاره‌ای یک پدیده فوق‌العاده نادر است.

استیو هاول، دانشمند مرکز تحقیقاتی ایمز ناسا در این باره توضیح داد:

تشکیل سیارات غول‌پیکر محرک اصلی تکامل منظومه‌های سیاره‌ای محسوب می‌شود؛ بنابراین مطالعه بیشتر روی این سیارات که هم‌اندازه مشتری هستند اما جرمی بسیار کمتر از آن دارند، از ارزش علمی بسیار بالایی برخوردار است.

آمار خیره‌کننده تلسکوپ فضایی TESS در شکار سیارات فراخورشیدی

ناسا تلسکوپ فضایی تس را در سال ۲۰۱۸ با هدف شناسایی و کشف سیارات فراخورشیدی در خارج از منظومه شمسی ما که در فواصل نسبتاً نزدیکی قرار دارند، به فضا پرتاب کرد. این تلسکوپ منطقه‌ای را پوشش می‌دهد که ۴۰۰ برابر بزرگ‌تر از قلمرو ماموریت پیشین یعنی تلسکوپ کپلر است. آمار موفقیت این فضاپیما تا به امروز به شرح زیر است:

• تعداد نامزدهای کشف‌شده: ۷,۹۳۱ سیاره فراخورشیدی احتمالی
• سیارات تاییدشده قطعی: ۸۹۷ سیاره فراخورشیدی
• مدت زمان رصد منظومه اخیر: ۱,۱۲۲ روز داده‌برداری مستمر در طول ۷ سال

کشف راز چگالی پایین سیارات با استفاده از روش انحراف گرانشی

بر اساس داده‌های تحلیل‌شده، محققان به این نتیجه رسیدند که این سیارات پف‌کرده دارای مدارهای فوق‌العاده طولانی هستند که ارزش این کشف را دوچندان می‌کند. این دو سیاره در قفل مداری یکدیگر قرار دارند و جاذبه متقابل آن‌ها باعث می‌شود مرتباً یکدیگر را جذب کنند. این کشش گرانشی متقابل بر زمان‌بندی دقیق عبور (ترانزیت) آن‌ها از مقابل ستاره میزبانشان تأثیر می‌گذارد.

دانشمندان با بررسی همین تغییرات و انحراف‌های زمانی کوچک در گام‌های حرکتی، توانستند جرم دقیق این سیارات و در نتیجه چگالی باورنکردنی آن‌ها را محاسبه کنند. با این حال، هنوز مجهولات زیادی وجود دارد. ناسا اعلام کرده است که گام بعدی محققان، استفاده از تلسکوپ‌های پیشرفته‌تر برای درک ترکیبات شیمیایی جو سیارات، تاثیر سرعت چرخش بر شکل ظاهری آن‌ها و در نهایت، حل این معما است که سیاراتی با چگالی پشم‌کک اصلاً چگونه شکل می‌گیرند.