ناپدید شدن خاموش سبزیجات در جهان؛ خطری جدی که سلامت و رژیم غذایی ما را تهدید می‌کند

اکثر ما حتی نزدیک به مقدار توصیه شده نیز سبزیجات مصرف نمی‌کنیم و در حال تحمل عواقب ناگوار آن بر سلامت خود هستیم. در همین حال، ما در حال کشت و پرورش گونه‌های کمتری از سبزیجات هستیم که این امر باعث کاهش تنوع رژیم غذایی ما شده است.

به گزارش بخش اخبار علمی زوم تک به نقل از ScienceAlert، یک گزارش جدید که در نشریه معتبر علمی PNAS (اقدامات آکادمی ملی علوم) توسط یک تیم بین‌المللی از متخصصان تغذیه، کشاورزی و گیاه‌شناسی منتشر شده است، نشان می‌دهد که پذیرش و حفظ تنوع زیستی سبزیجات می‌تواند کلید اصلی بهبود سلامت انسان‌ها و سیاره زمین باشد.

مارتن ون زونولد (Maarten van Zonneveld)، دانشمند علوم کشاورزی که این پژوهش را هنگام فعالیت در «مرکز جهانی سبزیجات» رهبری کرده است، می‌گوید رویکردهای فعلی ما در کشاورزی برای حل مشکلات تغذیه‌ای جهان کافی نیستند.

او می‌گوید: «راه حل فقط کشت سبزیجات بیشتر نیست، بلکه کشت تنوع بیشتری از سبزیجات است.»

وی در ادامه می‌افزاید: «بخش زیادی از تنوع زیستی سبزیجات که به آن نیاز داریم، هنوز در طبیعت وجود دارد؛ در گونه‌های سنتی و خویشاوندان وحشی آن‌ها. مسئله حیاتی و فوری، حفاظت درست از آن‌هاست تا بتوانیم با استفاده هوشمندانه، رژیم غذایی خود را در مواجهه با تغییرات اقلیمی تنوع ببخشیم.»

افت شدید تنوع زیستی و عواقب آن بر سلامت جهانی

این مطالعه نشان می‌دهد ما بسیاری از سبزیجات سرشار از ویتامین‌ها و مواد معدنی را که ممکن است با توجه به منطقه زندگی، تطابق بهتری با شرایط رشد محلی داشته باشند، نادیده می‌گیریم.

در سراسر جهان، اکثر مردم حدود ۴۰ درصد کمتر از میزان توصیه شده برای یک رژیم غذایی سالم، سبزیجات مصرف می‌کنند.

این موضوع بسیار نگران‌کننده است، زیرا مصرف کم سبزیجات یکی از ۵ عامل خطر اصلی تغذیه‌ای است که در بار جهانی بیماری‌ها نقش دارد.

هنگامی که شرایط اقتصادی سخت می‌شود، سبزیجات معمولاً اولین گزینه‌ای هستند که از سبد خرید حذف می‌شوند. همچنین کشاورزان به دلیل فسادپذیری بالا و ماندگاری کوتاه سبزیجات، کشت آن‌ها را نسبت به سایر محصولات، یک ریسک اقتصادی بزرگ‌تر می‌دانند.

صنعتی شدن کشاورزی؛ عامل اصلی تک‌کشتی و انقراض گونه‌ ها

پیش از آنکه کشاورزی صنعتی شود، تنوع بسیار بیشتری از گیاهان برای تامین غذا کشت می‌شد.

به عنوان مثال، بیش از ۴,۰۰۰ گونه مختلف سیب‌زمینی وجود دارد، اما در کشوری مانند ایالات متحده، تنها حدود ۵ تا ۸ گونه به صورت گسترده استفاده می‌شود.

از انتخاب مصنوعی و تک‌کشتی (Monoculture) برای تولید انبوه گرفته تا دستکاری‌های ژنتیکی، صنعتی شدن کشاورزی — و زنجیره‌های تأمینی که این محصولات را توزیع می‌کنند — تنوع سبزیجاتی را که روی سفره‌های ما قرار می‌گیرند، به شدت کاهش داده است.

ارزیابی سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (FAO) تخمین می‌زند که ۲۴ درصد از خویشاوندان وحشی سبزیجات ارزیابی شده در سطح گونه‌ها، در خطر انقراض قرار دارند.

با از دست دادن تنوع ژنتیکی سبزیجات، ما ارزش غذایی آن‌ها و همچنین قدرت انطباق محصولات کشاورزی با تغییرات آب و هوایی را از دست می‌دهیم.

ون زونولد و تیمش می‌نویسند: «تعداد کمی از گونه‌ها مانند کاهو، پیاز و گوجه‌فرنگی به محصولات جهانی تبدیل شده‌اند و بخش ثابت رژیم‌های غذایی در سراسر جهان هستند.»

«این در حالی است که بسیاری از گونه‌های دیگر مانند گل عنکبوتی (Spider plant)، کلم لغزنده (Slippery cabbage) و کدو تلخ (Bitter gourd) که تراکم بیشتری از ریزنوترینس‌ها و ریزمغذی‌ها داشته و سازگاری بهتری با شرایط سخت و کمبود منابع دارند، تنها در سطح منطقه‌ای در دسترس هستند و اغلب در استراتژی‌ها و سیاست‌های غذایی کلان نادیده گرفته می‌شوند.»

معرفی ۴ سبزی فوق‌العاده و مقاوم به تغییرات اقلیمی

گیاه عنکبوتی (Spider plant): یک سبزی برگ‌دار سبز تیره است که در آفریقا کشت می‌شود و به دلیل مقاومت بالا در برابر تغییرات اقلیمی و داشتن مقادیر زیادی از مواد مغذی ضروری شناخته شده است.

پژوهشگران خاطرنشان می‌کنند: «در حال حاضر، تنها چند نمونه محلی از این گیاه در بانک‌های ژن نگهداری می‌شوند و خلاءهای زیادی در مجموعه‌ها وجود دارد که این امر اصلاح نژاد و توسعه گونه‌های بهبودیافته برای تولید انبوه را محدود می‌کند.»

کلم لغزنده (Slippery cabbage): یکی از محبوب‌ترین سبزیجات برگ‌دار سبز تیره در اقیانوسیه است که به گفته محققان، پتانسیل بالایی برای بهبود تغذیه زنان و کودکان دارد.

کدو تلخ (Bitter gourd): یکی دیگر از سبزیجات مقاوم به تغییرات اقلیمی است که در آسیا و کارائیب محبوبیت دارد و دارای خویشاوندان وحشی متعددی است که می‌تواند کیفیت محصولات کشاورزی را در مناطق گرمسیری ارتقا دهد.

کدو تنبل (Pumpkin): این گیاه شناخته‌شده می‌تواند خشکسالی و گرما را تحمل کند و میوه‌هایی سرشار از بتاکاروتن تولید نماید. با وجود اهمیت تجاری، محققان می‌گویند «منابع ژنتیکی آن همچنان دست‌نخورده باقی مانده و به خوبی محافظت نشده است.»

محققان بر این باورند که این چهار سبزی می‌توانند نقطه شروع فوق‌العاده‌ای برای تنوع‌بخشی به محصولات غذایی منطقه‌ای باشند، اگرچه گزینه‌های بسیار دیگری نیز وجود دارد. ما فقط باید قبل از ناپدید شدن آن‌ها، کشت و مصرفشان را آغاز کنیم.

تیم پژوهشی در نهایت نتیجه‌گیری می‌کند: «از دست رفتن مداوم تنوع زیستی برای این ۴ گونه و بیش از ۱,۴۸۰ گونه سبزی دیگر، در زمانی رخ می‌دهد که سیستم‌های غذایی جهانی به شدت نیاز به تنوع‌بخشی دارند. هماهنگی تحت یک ابتکار جهانی تضمین می‌کند که تلاش‌های محلی و منطقه‌ای به بهبود رژیم‌های غذایی در سطح محلی و بین‌المللی تبدیل شود.»

چگونه تنوع سبزیجات را در رژیم غذایی خود افزایش دهیم؟

در سطح فردی و خانگی نیز می‌توانیم به روش‌های مختلف تنوع بیشتری به رژیم غذایی خود اضافه کنیم:

• اگر به باغبانی علاقه دارید، به دنبال کاشت گونه‌های بومی، سنتی و اصیل (Heirloom) سبزیجات در باغچه خود باشید.
• جمع‌آوری بذر از سبزیجات خود برای کاشت در سال آینده، روشی عالی برای حفظ تنوع زیستی است؛ حتی ممکن است به گونه‌های منحصر‌به‌فرد خود دست یابید!
• خرید از بازارهای محلی کشاورزان و فروشگاه‌های مستقل، راهکاری عالی برای یافتن طیف وسیع‌تری از سبزیجات و میوه‌های تازه و اضافه کردن آن‌ها به رژیم غذایی است.

کسی چه می‌داند، شاید در این میان سبزی محبوب جدیدی پیدا کردید! شایان ذکر است که نتایج این پژوهش علمی در مجله معتبر PNAS به چاپ رسیده است.