مطالعه‌ای گسترده اثبات کرد: ویپ مؤثرترین روش برای ترک سیگار است، اما با یک شرط بزرگ!

بر اساس یک بررسی و فراتحلیل علمی جدید، سیگارهای الکترونیکی حاوی نیکوتین (ویپ) در مقایسه با روش‌هایی نظیر آدامس‌های نیکوتین، چسب‌های ترک سیگار و مشاوره‌های رفتاردرمانی، ممکن است مؤثرترین گزینه برای افرادی باشند که به دنبال ترک سیگار هستند.

به گزارش بخش اخبار علمی زوم تک به نقل از ScienceAlert، البته شروط و هشدارهای متعددی پیرامون این یافته‌ها وجود دارد که به آن‌ها خواهیم پرداخت؛ اما شواهد علمی فعلی نشان می‌دهند که برای افراد سیگاری، جایگزین کردن سیگار سنتی با ویپینگ (Vaping) می‌تواند نرخ موفقیت بالاتری در مقایسه با سایر روش‌های درمانی به همراه داشته باشد.

با این حال، این پرسش اساسی که آیا دستیابی به این نرخ ترک سیگار، ارزش مواجهه با اثرات مخرب و احتمالی بلندمدت ویپ را دارد یا خیر، موضوعی است که همچنان در انتظار نتایج تحقیقات آینده باقی مانده است.

تلفات میلیونی دخانیات و لزوم یافتن راهکارهای مطمئن برای ترک سیگار

می‌دانیم که مصرف تنباکو و دخانیات سالانه جان بیش از ۷ میلیون نفر را در سراسر جهان می‌گیرد که متأسفانه بیش از ۱.۶ میلیون نفر از این قربانیان، افراد غیرسیگاری هستند که در معرض دود دست دوم قرار دارند.

اگر پزشکان بتوانند روش‌های مطمئن و کارآمدتری را برای کنار گذاشتن سیگار در اختیار افراد قرار دهند، می‌توان این آمار مرگ‌ومیر را کاهش داد؛ هرچند واضح است که گفتن این هدف از عملی کردن آن بسیار ساده‌تر است.

دکتر نیکولا لیندسون (Nicola Lindson)، نویسنده ارشد این مطالعه و متخصص ترک دخانیات از دانشگاه آکسفورد (University of Oxford)، در این رابطه می‌گوید: «ترک سیگار فرایندی دشوار است و بسیاری از افراد سیگاری بارها برای ترک اقدام کرده‌اند اما ناموفق بوده‌اند. به همین دلیل بسیار حائز اهمیت است که گزینه‌های مختلفی برای کمک به ترک در دسترس باشد تا انگیزه ادامه تلاش در افراد تقویت شود.»

وی در ادامه می‌افزاید: «اگرچه بعید است ویپ‌های حاوی نیکوتین کاملاً بی‌خطر باشند، اما آسیب آن‌ها به مراتب کمتر از کشیدن سیگار سنتی است و این مهم‌ترین مقایسه‌ای است که باید برای افراد مصرف‌کننده دخانیات در نظر گرفت.»

سیگار الکترونیکی و ویپ چیست و چرا نباید به سراغ دستگاه‌ های غیرمجاز رفت؟

دستگاه‌های ویپ (Vape)، سیگارهای الکترونیکی (E-cigarettes) و جوول (Juul) در واقع یک سازوکار مشترک دارند: گجت‌های الکترونیکی که مایع مخصوص را به آئروسل یا بخار تبدیل می‌کنند (که ممکن است حاوی نیکوتین باشد یا نباشد) و سپس توسط کاربر استنشاق می‌شود. پزشکان و پژوهشگران حوزه سلامت معمولاً از عنوان کلی سیگار الکترونیکی برای این دستگاه‌ها استفاده می‌کنند که در این گزارش نیز همین رویه به کار رفته است.

نکته بسیار مهم این است که نتایج این مطالعه صرفاً در مورد سیگارهای الکترونیکی استاندارد و دارای مجوز صدق می‌کند؛ نه دستگاه‌های بی‌کیفیت و مشکوک یک‌بارمصرف که در بازارهای غیررسمی عرضه می‌شوند و نه ویپ‌هایی که با موادی نظیر THC ترکیب شده‌اند.

جیمی هارتمن-بویس (Jamie Hartmann-Boyce)، کارشناس سیاست‌گذاری سلامت از دانشگاه ماساچوست در امهرست (University of Massachusetts Amherst)، هشدار می‌دهد: «سیگارهای الکترونیکی فاقد مجوز و غیرقانونی پتانسیل خطرات بالایی دارند و ممکن است با مشکلاتی نظیر باتری‌های ناپایدار و وجود مواد شیمیایی سمی همراه باشند. هر فردی که قصد دارد از سیگار الکترونیکی برای ترک سیگار استفاده کند، باید صرفاً دستگاه‌هایی را خریداری کند که توسط مراجع نظارتی بهداشت و درمان کشورش آزمایش و تأیید شده باشند؛ فهرستی از این دستگاه‌های مجاز توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) و سازمان MHRA در بریتانیا ارائه شده است.»

تحلیل جامع داده‌ های ۳۰ هزار فرد سیگاری در پایگاه کاکرین

تیم بین‌المللی پژوهشگران حاضر در این مطالعه، داده‌های حاصل از ۸۰ کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی‌شده (RCT) معتبر در زمینه روش‌های ترک سیگار را گردآوری کرده و آن‌ها را بازتحلیل نمودند. این بدان معناست که این نتایج بر پایه اطلاعات سلامت نزدیک به ۳۰ هزار فرد سیگاری از سراسر جهان به دست آمده است.

یکی از دلایل اعتبار بالای این تحقیق، انتشار آن به صورت یک مرور سیستماتیک زنده در پایگاه داده کاکرین (Cochrane Database) است. این پایگاه به گردآوری مداوم شواهد موجود و ارزیابی سطح اطمینان پژوهش‌ها برای استفاده در پزشکی مبتنی بر شواهد شهرت جهانی دارد.

یافته‌های این تیم علمی با سطح قطعیت بالایی نشان داد که:

• به ازای هر ۱۰۰ فرد سیگاری، حدود ۴ نفر بیشتر با استفاده از سیگارهای الکترونیکی نیکوتین‌دار موفق به ترک کامل سیگار می‌شوند؛ رقمی که در مقایسه با درمان‌های جایگزین نیکوتین (NRT) نظیر چسب‌ها و آدامس‌های نیکوتین (که دهه‌هاست انتخاب اصلی پزشکان بوده‌اند) به دست آمده است.
• سیگارهای الکترونیکی نیکوتین‌دار همچنین در مقایسه با سیگارهای الکترونیکی فاقد نیکوتین کارایی بیشتری داشتند و به ازای هر ۱۰۰ نفر، حدود ۲ نفر بیشتر موفق به ترک شدند.

هارتمن-بویس تصریح می‌کند: «ما شواهد بسیار محکمی در دست داریم که نشان می‌دهد سیگارهای الکترونیکی استاندارد حاوی نیکوتین، به شکل چشمگیری آسیب کمتری نسبت به کشیدن سیگار دارند. با توجه به انسجام یافته‌ها، کاملاً مشهود است که آن‌ها یک گزینه اثبات‌شده و کاربردی برای افرادی هستند که تمایل به ترک سیگارهای سنتی دارند.»

نقاط تاریک و ابهامات؛ آیا مصرف‌کنندگان واقعاً نیکوتین را ترک می‌کنند؟

اگرچه این تحقیق نشان می‌دهد ویپ‌ها ابزاری مؤثر برای ترک سیگار هستند، اما به این موضوع نمی‌پردازد که آیا این افراد در نهایت مصرف ویپ را نیز متوقف می‌کنند یا همچنان به عادت زمینه‌ای و اعتیاد به نیکوتین وابسته می‌مانند.

کریس بولن (Chris Bullen)، یکی از نویسندگان این مطالعه و متخصص سلامت جمعیت از دانشگاه اوکلند در نیوزیلند، خاطرنشان می‌کند: «ما در این تحقیق خطرات استفاده از سیگار الکترونیکی در افراد غیرسیگاری و همچنین مباحث مربوط به وابستگی به خودِ ویپ و بهترین روش‌های ترک آن را بررسی نکردیم. این موارد دغدغه‌های واقعی و جدی هستند که نیازمند مرور شواهد مستقل و جداگانه خواهند بود.»

نبود شواهد کافی پیرامون خطرات و ایمنی بلندمدت ویپینگ

این پژوهش همچنین قادر به ارزیابی دقیق تراز میان فواید و خطرات بلندمدت ویپ به عنوان ابزاری برای ترک سیگار نیست. در مورد مضرات درازمدت سیگارهای سنتی دهه‌ها پژوهش مستند وجود دارد، اما همین ادعا را نمی‌توان در مورد ویپینگ مطرح کرد.

در مطالعات فعلی هیچ عارضه شدید کوتاه‌مدتی شناسایی نشد، اما نویسندگان تأکید دارند که انجام کارآزمایی‌های طولانی‌تر و در مقیاس بزرگ‌تر برای ارزیابی جامع ایمنی ویپ ضروری است.

از سوی دیگر، شواهد نگران‌کننده‌ای پیرامون شناسایی مقادیر قابل توجهی از اورانیوم و سرب در ادرار نوجوانانی که به طور مداوم ویپ مصرف می‌کنند کشف شده است. شواهد علمی نوظهور متعددی نشان می‌دهند که ویپ‌ها می‌توانند مضر باشند و حتی احتمال می‌رود در ایجاد بیماری‌های سرطانی نقش داشته باشند. سؤال اصلی این است که در درازمدت، آیا خطرات ناشی از استفاده از ویپ از مزایای ترک سیگار فراتر خواهد رفت یا خیر؛ مسئله‌ای که تنها گذشت زمان و انجام پژوهش‌های علمی دقیق پاسخ آن را مشخص خواهد کرد.

منابع مالی و جزئیات انتشار مقاله

بودجه مالی این مطالعه سیستماتیک توسط سازمان تحقیقات سرطان انگلستان (Cancer Research UK)، مؤسسه ملی سرطان وابسته به مؤسسه ملی بهداشت آمریکا (NIH) و مرکز بررسی محصولات دخانی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأمین شده است. این مقاله در پایگاه داده Cochrane Database of Systematic Reviews منتشر شده و صحت داده‌های آن توسط مایکل ایروینگ راستی‌آزمایی و ویرایش شده است.