راز عجیب گیربکس‌ های جیپ؛ چرا این جعبه‌ دنده «دو دنده دو» دارد؟

اگر می‌ خواهید یکی از عجیب‌ ترین تجربه‌ های تعویض دنده را داشته باشید، پشت فرمان یک جیپ با گیربکس اتوماتیک 545RFE بنشینید. وقتی از حالت تعویض دستی (AutoStick) استفاده می‌کنید، با پدیده‌ای غیرمنتظره روبرو می‌شوید؛ در حالی که این گیربکس به عنوان «پنج سرعته» شناخته می‌شود، شما در واقع ۶ دنده را عوض می‌کنید! بله، این گیربکس دارای دو «دنده دو» متفاوت است.

به گزارش بخش اخبار خودرو زوم تک به نقل از Jalopnik، داستان این گیربکس شبیه به یک سناریوی عجیب در دپارتمان مهندسی دایملر‌کرایسلر است. گیربکس قبلی یعنی 45RFE که در سال ۱۹۹۹ معرفی شد، دقیقاً همان مجموعه دنده‌ های سیاره‌ای را داشت که می‌ توانست ۶ سرعت تولید کند، اما آن زمان به عنوان چهار سرعته فروخته می‌شد. از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۲، این گیربکس با تغییرات نرم‌افزاری و نام جدید 545RFE به بازار عرضه شد.

چرا دایملر‌کرایسلر از ابتدا آن را ۶ سرعته نکرد؟

این گیربکس دارای سه مجموعه دنده سیاره‌ای است، در حالی که برای ساخت یک گیربکس چهار سرعته، تنها دو مجموعه کافی است. کرایسلر با اضافه کردن مجموعه سوم، آینده‌نگری کرد تا بدون تغییرات داخلی بزرگ، بتواند تعداد دنده‌ها را افزایش دهد. این گیربکس در نهایت در سال ۲۰۱۲ با نام 65RFE رسماً به یک گیربکس ۶ سرعته کامل تبدیل شد.

اما سوال اینجاست: چرا دو دنده دو؟ پاسخ در تفاوت بین «دنده کشی به بالا» (Upshift) و «معکوس کشیدن» (Kickdown) نهفته است.

تفاوت دنده دو معمولی و دنده «دو پرایم» (2nd Prime)

در رانندگی معمولی، گیربکس از دنده یک (ضریب ۳:۱) به دنده دو (ضریب ۱.۶۷:۱) می‌رود. اما وقتی در بزرگراه هستید و ناگهان پا را روی پدال گاز فشار می‌دهید تا سبقت بگیرید، گیربکس به جای دنده دو معمولی، به دنده‌ای به نام Second Prime با ضریب ۱.۵:۱ می‌رود.

این استراتژی دو مزیت بزرگ دارد:

• تعویض دنده نرم‌تر: برای رفتن به دنده دو معمولی، باید چندین کلاچ همزمان آزاد و درگیر شوند که باعث ضربه (لگد) به خودرو می‌شود. اما رفتن به دنده «دو پرایم» فقط نیاز به جابجایی بین دو کلاچ ورودی دارد.
• کاهش دور موتور: ضریب ۱.۵:۱ به دنده چهار (ضریب ۰.۷۵:۱) نزدیک‌تر است. این موضوع باعث می‌شود فاصله بین دنده‌ها کمتر شده و از بالا رفتن بیش از حد و آزاردهنده دور موتور جلوگیری شود.

گیربکسی که به شکلی هوشمندانه خراب می‌ شود!

یکی از ویژگی‌های تحسین‌برانگیز گیربکس‌های 45/545RFE، سیستم یادگیری تطبیقی (Adaptive Learning) در واحد کنترل گیربکس (TCM) است. این سیستم با مانیتور کردن فشار روغن، میزان سایش کلاچ‌ها را تشخیص داده و فشار را تنظیم می‌کند. اگر مشکلی جدی پیش بیاید، سیستم وارد «حالت اضطراری» یا Limp Mode می‌شود.

نکته جالب اینجاست که در صورت خرابی کامل سیستم الکترونیکی، این گیربکس به گونه‌ای طراحی شده که همچنان به راننده اجازه می‌دهد در دنده‌های دو و سه حرکت کند تا بتواند خود را به تعمیرگاه برساند. این سطح از آینده‌نگری برای مقابله با خرابی‌های برقی، در زمان خود بسیار پیشرفته بود.

مشخصات فنی در یک نگاه:

این گیربکس به دلیل دوام بالا و طراحی هوشمندانه، در طیف وسیعی از خودروها از جمله جیپ گرند چروکی، وانت‌های دوج رام، دورانگو، داکوتا و حتی تاکسی‌های لندن مورد استفاده قرار گرفته است.