اثر ChatGPT؛ چگونه هوش مصنوعی در ۳ سال عادت جستجوی ما را دگرگون کرد؟

سه سال پیش، اگر کسی نیاز به تعمیر یک شیر آب چکه کننده داشت یا می‌ خواست مفهوم تورم را درک کند، معمولاً یکی از این سه کار را انجام می‌داد: سوال را در گوگل تایپ می‌کرد، در یوتیوب به دنبال ویدیوی آموزشی می‌ گشت یا با ناامیدی بر سر الکسا فریاد می‌ زد تا کمکش کند. اما امروز، میلیون‌ها نفر با رویکرد متفاوتی شروع می‌کنند: آنها ChatGPT را باز می‌کنند و فقط می‌ پرسند.

به گزارش بخش اخبار فناوری زوم تک به نقل از The Conversation، دبرا لی، استاد و مدیر بخش تأثیر تحقیقات و استراتژی هوش مصنوعی در کتابخانه‌ های دانشگاه ایالتی می‌ سی‌ سی‌ پی، می‌گوید: به عنوان محققی که بازیابی اطلاعات را مطالعه می‌کند، می‌بینم که این تغییر در ابزاری که مردم برای یافتن اطلاعات به سراغ آن می‌روند، در قلب چگونگی تغییر استفاده روزمره از فناوری توسط ChatGPT قرار دارد.

تغییر بنیادین در نحوه جستجو

بزرگترین تغییر این نیست که ابزارهای دیگر ناپدید شده‌اند؛ بلکه این است که ChatGPT به دروازه ورودی جدید اطلاعات تبدیل شده است. تنها چند ماه پس از معرفی در ۳۰ نوامبر ۲۰۲۲، این چت‌بات ۱۰۰ میلیون کاربر هفتگی داشت. تا اواخر سال ۲۰۲۵، این رقم به ۸۰۰ میلیون کاربر افزایش یافته است. این امر آن را به یکی از پرکاربردترین فناوری‌های مصرفی در سیاره زمین تبدیل می‌کند.

نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که این استفاده فقط از روی کنجکاوی نیست، بلکه بازتاب‌دهنده یک تغییر واقعی در رفتار است. مطالعه مرکز تحقیقات پیو (Pew Research Center) در سال ۲۰۲۵ نشان داد که ۳۴ درصد از بزرگسالان ایالات متحده از ChatGPT استفاده کرده‌اند که تقریباً دو برابر سهم یافت شده در سال ۲۰۲۳ است. در میان بزرگسالان زیر ۳۰ سال، اکثریت قاطع (۵۸ درصد) آن را امتحان کرده‌اند. یک نظرسنجی دیگر نشان می‌دهد که حدود ۶۰ درصد از بزرگسالان آمریکایی که از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، می‌گویند که از آن برای جستجوی اطلاعات بهره می‌برند و این مورد را به رایج‌ترین کاربرد هوش مصنوعی تبدیل کرده‌اند. این عدد برای جمعیت زیر ۳۰ سال به ۷۴ درصد می‌رسد.

کاهش وابستگی به موتورهای جستجوی سنتی

موتورهای جستجوی سنتی هنوز ستون فقرات اکوسیستم اطلاعات آنلاین هستند، اما نوع جستجویی که مردم انجام می‌دهند از زمان ورود ChatGPT به صحنه تغییرات قابل سنجشی داشته است. مردم در حال تغییر ابزاری هستند که در وهله اول به سراغ آن می‌روند.

برای سال‌ها، گوگل (Google) پیش‌فرض همه چیز بود، از «چگونه روتر خود را ریست کنم» تا «توضیح سقف بدهی». این پرسش‌های اطلاعاتی اساسی بخش عظیمی از ترافیک جستجو را تشکیل می‌دادند. اما این سوالات سریع، شفاف‌ساز و روزمره که با «این چه معنی دارد» شروع می‌شوند، همان‌هایی هستند که اکنون ChatGPT سریع‌تر و تمیزتر از یک صفحه پر از لینک به آن‌ها پاسخ می‌دهد.

گوگل در برابر هوش مصنوعی مولد

مردم متوجه این موضوع شده‌اند. یک نظرسنجی مصرف‌کننده در سال ۲۰۲۵ نشان داد که ۵۵ درصد از پاسخ‌دهندگان اکنون از چت‌بات‌های هوش مصنوعی مانند OpenAI’s ChatGPT یا Google Gemini برای کارهایی استفاده می‌کنند که قبلاً برای انجام آن‌ها از جستجوی گوگل کمک می‌گرفتند؛ و این آمار در بریتانیا حتی بالاتر است. تحلیل دیگری از بیش از یک میلیارد جلسه جستجو نشان داد که ترافیک پلتفرم‌های هوش مصنوعی مولد ۱۶۵ برابر سریع‌تر از جستجوهای سنتی در حال رشد است و حدود ۱۳ میلیون بزرگسال آمریکایی قبلاً هوش مصنوعی مولد را به ابزار اصلی خود برای کشف آنلاین تبدیل کرده‌اند.

این بدان معنا نیست که مردم «گوگل کردن» را متوقف کرده‌اند، بلکه به این معناست که ChatGPT آن دسته از سوالاتی را که کاربران برای آن‌ها یک توضیح مستقیم می‌خواهند (نه لیستی از لینک‌ها) از گوگل ربوده است. کنجکاو درباره بروزرسانی یک خط‌مشی هستید؟ نیاز به یک تعریف دارید؟ راهی مودبانه برای پاسخ به یک ایمیل ناراحت‌کننده می‌خواهید؟ ChatGPT سریع‌تر است، احساس گفتگو‌محور‌تری دارد و قطعی‌تر به نظر می‌رسد.

ظهور جستجو های بدون کلیک (Zero-click)

در عین حال، گوگل بیکار ننشسته است. نتایج جستجوی آن متفاوت از سه سال پیش به نظر می‌رسد زیرا گوگل شروع به ادغام سیستم هوش مصنوعی خود، جمینای (Gemini)، مستقیماً در بالای صفحه کرده است. خلاصه‌های «AI Overview» که بالای لینک‌های جستجوی سنتی ظاهر می‌شوند، اکنون فوراً به بسیاری از سوالات ساده پاسخ می‌دهند؛ گاهی دقیق و گاهی کمتر دقیق.

اما در هر صورت، بسیاری از مردم هرگز از آن عکس فوری تولید شده توسط هوش مصنوعی عبور نمی‌کنند (اسکرول نمی‌کنند). این واقعیت در ترکیب با تأثیر ChatGPT دلایلی هستند که تعداد «جستجوهای بدون کلیک» افزایش یافته است. یک گزارش با استفاده از داده‌های Similarweb نشان داد که ترافیک از گوگل به سایت‌های خبری از بیش از ۲.۳ میلیارد بازدید در اواسط سال ۲۰۲۴ به کمتر از ۱.۷ میلیارد در مه ۲۰۲۵ کاهش یافته است، در حالی که سهم جستجوهای مربوط به اخبار که به بدون کلیک ختم می‌شوند در یک سال از ۵۶ درصد به ۶۹ درصد جهش کرده است.

تأثیر بر اسپیکرهای هوشمند و یوتیوب

تأثیر ChatGPT فراتر از موتورهای جستجو طنین‌انداز شده است. دستیارهای صوتی، مانند اسپیکرهای الکسا (Alexa) و گوگل هوم، همچنان آمار مالکیت بالایی را گزارش می‌دهند، اما این عدد کمی کاهش یافته است. خلاصه آمار جستجوی صوتی در سال ۲۰۲۵ تخمین می‌زند که حدود ۳۴ درصد از افراد ۱۲ سال به بالا صاحب یک اسپیکر هوشمند هستند که نسبت به ۳۵ درصد در سال ۲۰۲۳ کاهش یافته است. این یک کاهش چشمگیر نیست، اما عدم رشد ممکن است نشان‌دهنده انتقال پرسش‌های پیچیده‌تر به ChatGPT یا ابزارهای مشابه باشد.

در مقابل، یوتیوب (YouTube) همچنان یک غول باقی مانده است. تا سال ۲۰۲۴، این پلتفرم تقریباً ۲.۷۴ میلیارد کاربر داشت و این تعداد از سال ۲۰۱۰ به طور پیوسته در حال افزایش بوده است. در میان نوجوانان آمریکایی، حدود ۹۰ درصد می‌گویند که از یوتیوب استفاده می‌کنند. اما نوع ویدیوهایی که مردم به دنبال آن هستند در حال تغییر است.

تغییر نقش پلتفرم‌ های تخصصی

مردم اکنون تمایل دارند با ChatGPT شروع کنند و اگر به اطلاعات اضافی که یک ویدیوی آموزشی ارائه می‌دهد نیاز داشته باشند، به یوتیوب می‌روند. شما می‌توانید الگوی مشابهی را در فضاهای تخصصی‌تر مشاهده کنید. مهندسان نرم‌افزار، به عنوان مثال، مدت‌هاست برای دریافت نکات و قطعات کد نرم‌افزاری به سایت‌هایی مانند Stack Overflow متکی بوده‌اند. اما حجم سوالات در آنجا پس از انتشار ChatGPT به شدت کاهش یافت و یک تحلیل نشان می‌دهد که ترافیک کلی بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ حدود ۵۰ درصد افت کرده است. وقتی یک چت‌بات می‌تواند یک قطعه کد و توضیح را در لحظه تولید کند، افراد کمتری زحمت تایپ سوال در یک انجمن عمومی را به خود می‌دهند.

نتیجه‌گیری: بازآرایی دنیای فناوری

سه سال پس از عرضه، ChatGPT جایگزین بقیه ابزارهای فناوری نشده است؛ بلکه آن را بازآرایی کرده است. جستجوی پیش‌فرض تغییر کرده است. موتورهای جستجو هنوز برای کاوش‌های عمیق و مقایسه‌های پیچیده هستند. یوتیوب هنوز برای دیدن کارهای واقعی توسط افراد واقعی است. اسپیکرهای هوشمند هنوز برای راحتی استفاده بدون دست هستند.

اما وقتی مردم نیاز دارند چیزی را بفهمند، بسیاری از آن‌ها اکنون با یک مکالمه متنی شروع می‌کنند، نه یک نوار جستجو. این همان اثر واقعی ChatGPT است: این ابزار فقط یک اپلیکیشن دیگر به گوشی‌های ما اضافه نکرد، بلکه بی سروصدا نحوه جستجوی ما را از اساس تغییر داد.