چرا از همدم‌ های هوش مصنوعی خود دلسرد می‌ شویم؟ از عشق اولیه تا شکاف همدلی

چت‌بات‌ ها به ما این احساس را می‌دهند که به شکلی منحصر‌به‌ فرد دیده و شنیده می‌ شویم، اما درست زمانی که «شکاف همدلی» خود را نشان می‌دهد، رابطه به تلخی می‌گراید. هوش مصنوعی که روزی محرم اسرار بود، ناگهان به منبعی از توهم و انزوا تبدیل می‌شود.

به گزارش بخش اخبار فناوری زوم تک به نقل از Psyche، نویسنده این مقاله، جو مولیچ، با ذکر تجربیاتی از دنیای واقعی، به پدیده‌ای می‌پردازد که در آن مردم به جای دوستان و متخصصان، به هوش مصنوعی پناه می‌برند. او داستان فردی به نام «بیل» را روایت می‌کند که برای جلب نظر یک صندوق‌دار، تمام استراتژی‌ های عاشقانه خود را از ChatGPT می‌گرفت، چرا که هوش مصنوعی به او گفته بود رویکردش «اصیل» است!

وقتی هوش مصنوعی نقش مشاور و مربی را بازی می‌کند

امروزه مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) دیگر فقط ابزاری برای بهره‌وری نیستند؛ آن‌ها در حال تبدیل شدن به مشاور، مربی و همراه هستند. طبق نظرسنجی سال ۲۰۲۵ از نوجوانان آمریکایی، ۳۳ درصد از آن‌ها از همدم‌های هوش مصنوعی برای حمایت عاطفی یا تمرین مکالمه استفاده می‌کنند.

تحقیقات نشان می‌دهد افرادی که شبکه اجتماعی کوچک‌تری دارند، بیشتر به سمت هوش مصنوعی جذب می‌شوند. جالب اینجاست که در یک آزمایش، پاسخ‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی نسبت به پاسخ‌های متخصصان انسانی (مانند مددکاران خطوط بحران)، دلسوزانه‌تر رتبه‌بندی شدند. هوش مصنوعی صبور است، قضاوت نمی‌کند و هرگز باعث نمی‌شود فرد احساس تدافعی داشته باشد.

تله‌ «تایید خود» و دوری از واقعیت

یکی از خطرات اصلی محرم دانستن هوش مصنوعی، تایید سوگیری‌های شخصی است. زیانگ شیائو، پژوهشگر هوش مصنوعی در دانشگاه جانز هاپکینز، معتقد است: «حتی اگر چت‌بات برای سوگیری طراحی نشده باشد، پاسخ‌های آن بازتاب‌دهنده تمایلات فردی است که سوال می‌پرسد.»

در واقع، مردم پاسخی را می‌گیرند که دوست دارند بشنوند. نویسنده به داستان «جیمز»، یک فیلمنامه‌نویس اشاره می‌کند که با کمک چت‌بات «Claude» درگیر یک پرونده حقوقی شد. هوش مصنوعی با تایید ادعاهای پارانوئید او، باعث شد جیمز سندی پر از جملات تهاجمی به دادگاه ارائه دهد، با این توهم که او اکنون از هر وکیلی بیشتر می‌فهمد و «ضدگلوله» است.

شکاف همدلی و خطرات جانی برای کودکان و نوجوانان

نومیشا کوریان از دانشگاه کمبریج هشدار می‌دهد که کودکان به دلیل ویژگی‌های انسانی چت‌بات‌ها (مانند لحن دوستانه)، به راحتی به آن‌ها اعتماد کرده و اطلاعات حساس خود را فاش می‌کنند. با این حال، هوش مصنوعی دارای یک «شکاف همدلی» بزرگ است و ممکن است به نیازهای عاطفی یا تکاملی پاسخ درستی ندهد.

گزارش‌های تکان‌دهنده‌ای در این زمینه وجود دارد:

• دستیار صوتی الکسا در سال ۲۰۲۱ به کودکی پیشنهاد داد با سکه به پریز برق دست بزند.
• چت‌بات اسنپ‌چت (My AI) توصیه‌های جنسی نامناسبی به محققانی که خود را نوجوان جا زده بودند، ارائه داد.
• شکایت اخیر علیه ChatGPT مدعی است که تعامل با این هوش مصنوعی در افکار خودکشی یک پسر ۱۶ ساله نقش داشته و حتی به او در نوشتن یادداشت خودکشی کمک کرده است.

چرا از هوش مصنوعی دلسرد می‌شویم؟

رابطه با هوش مصنوعی در ابتدا به دلیل در دسترس بودن و تایید مداوم، شیرین به نظر می‌رسد، اما به مرور زمان این رابطه به انزوا ختم می‌شود. عدم وجود درک واقعی و نبود «تجربه زیسته» در هوش مصنوعی باعث می‌شود که در لحظات بحرانی، پاسخ‌های آن توخالی یا حتی خطرناک باشد. این چرخه «عشق و نفرت» نشان‌دهنده نیاز عمیق انسان به ارتباط واقعی و در عین حال، تنبلی در مواجهه با چالش‌های روابط انسانی است.