به گزارش بخش اخبار علمی زوم تک ,رهبری ایالات متحده آمریکا در عرصه فضا، که دهه‌ ها به عنوان یک دستاورد ملی و نماد پیشرفت علمی شناخته می‌شده، اکنون با یک تهدید جدی روبرو است. گزارش‌ های اخیر حاکی از آن است که دولت ترامپ خواستار کاهش چشمگیر بودجه سازمان ملی هوانوردی و فضایی آمریکا (ناسا) شده است. این درخواست که در صورت تصویب، می‌تواند پیامدهای عمیقی بر برنامه‌ های فضایی بلندپروازانه این کشور، از جمله اکتشافات علمی و ماموریت‌ های سرنشین‌ دار داشته باشد، نگرانی‌ های فزاینده‌ای را در میان دانشمندان، سیاستمداران و علاقه‌ مندان به فضا برانگیخته است. آیا این کاهش بودجه می‌تواند جایگاه پیشتاز آمریکا در عرصه فضا را متزلزل کرده و راه را برای قدرت‌ های نوظهور فضایی هموار سازد؟

زنگ خطر برای ناسا: کاخ سفید پیش نویس کاهش بودجه عظیم، با هدف گیری برنامه های علمی را تایید کرد

شایعات نگران کننده ای که از ماه گذشته در مورد احتمال کاهش شدید بودجه ناسا به گوش میرسید، اکنون رنگ واقعیت به خود گرفته است. کاخ سفید با ارائه پیش نویس اولیه درخواست بودجه سال مالی ۲۰۲۶ به سازمان ملی هوانوردی و فضای ایالات متحده (ناسا)، رسما تایید کرد که دولت ترامپ قصد دارد بودجه این سازمان فضایی حیاتی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد، و نوک پیکان این کاهش ها، برنامه های علمی ناسا را که مسئول اکتشافات پیشگامانه در منظومه شمسی و فراسوی آن هستند، هدف گرفته است.

بر اساس سندی که آخر هفته گذشته (در آوریل ۲۰۲۵) به عنوان بخشی از فرآیند تدوین بودجه سال مالی ۲۰۲۶ (که از اول اکتبر ۲۰۲۵ آغاز میشود) در اختیار مقامات ناسا قرار گرفت، دولت کاهش کلی حدود ۲۰ درصدی را برای بودجه کل ناسا پیشنهاد کرده است. این به معنای کاهش تقریبا ۵ میلیارد دلاری از بودجه فعلی حدود ۲۵ میلیارد دلاری این سازمان است. اما نگرانی اصلی در نحوه توزیع این کاهش ها نهفته است.

ضربه مهلک به قلب علمی ناسا

بخش عمده و نامتناسبی از این کاهش بودجه پیشنهادی، بر سر “اداره ماموریت های علمی” (Science Mission Directorate – SMD) ناسا آوار شده است. این اداره مغز متفکر و مجری تمامی پروژه های اکتشافی ناسا در حوزه های علوم سیاره ای (مانند مریخ نوردها و کاوشگرهای منظومه شمسی)، علوم زمین (مطالعه تغییرات آب و هوایی و سیاره ما)، اخترفیزیک (تلسکوپ های فضایی مانند هابل و جیمز وب) و هلیوفیزیک (مطالعه خورشید و تاثیرات آن) است.

بر اساس پیش نویس اولیه، برنامه های علمی ناسا با کاهشی نزدیک به ۵۰ درصد مواجه خواهند شد. در حالی که بودجه مصوب علوم ناسا برای سال مالی ۲۰۲۵ حدود ۷.۵ میلیارد دلار بود، پیشنهاد دولت ترامپ برای سال ۲۰۲۶ تنها ۳.۹ میلیارد دلار است. این کاهش فاجعه بار، بسیاری از پروژه های فعلی و آینده ناسا را در معرض خطر جدی قرار میدهد.

جزئیات تکان دهنده کاهش ها و پروژه های قربانی شده

نگاهی دقیق تر به جزئیات کاهش های پیشنهادی در حوزه علم، عمق بحران بالقوه را آشکارتر میکند:

• اخترفیزیک: بودجه این بخش با کاهشی حدود دو سوم، به ۴۸۷ میلیون دلار تنزل می یابد.
• هلیوفیزیک: این بخش نیز با کاهشی بیش از دو سوم، بودجه ای معادل ۴۵۵ میلیون دلار دریافت خواهد کرد.
• علوم زمین: بودجه مطالعه سیاره زمین بیش از ۵۰ درصد کاهش یافته و به ۱.۰۳۳ میلیارد دلار میرسد.
• علوم سیاره ای: این بخش با کاهش ۳۰ درصدی، بودجه ای معادل ۱.۹۲۹ میلیارد دلار خواهد داشت.

فراتر از اعداد و ارقام، این کاهش ها به معنای توقف یا لغو کامل برخی از مهم ترین و مورد انتظارترین ماموریت های ناسا است:

• تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن: این تلسکوپ فضایی نسل بعدی که از نظر اهمیت هم تراز با هابل و جیمز وب دانسته میشود و اهداف بلندپروازانه ای مانند مطالعه انرژی تاریک و جستجوی سیارات فراخورشیدی را دنبال میکند، با وجود تکمیل مونتاژ و آمادگی برای پرتاب در دو سال آینده، بر اساس این پیش نویس بودجه، به طور کامل لغو خواهد شد.
• ماموریت بازگرداندن نمونه های مریخ (MSR): این پروژه مشترک با آژانس فضایی اروپا که هدف آن آوردن اولین نمونه های خاک و سنگ مریخ به زمین برای جستجوی نشانه های حیات است، بودجه خود را از دست خواهد داد و متوقف میشود.
• ماموریت داوینچی (DAVINCI): این کاوشگر که قرار بود برای مطالعه جو غلیظ و اسرارآمیز سیاره زهره اعزام شود، نیز از فهرست پروژه های دارای بودجه حذف شده است.

علاوه بر این، برخی تحلیلگران معتقدند بخشی از هدف گذاری این کاهش های گسترده، میتواند مقدمه ای برای تعطیلی کامل مرکز پرواز فضایی گادرد ناسا در مریلند باشد؛ یکی از بزرگترین مراکز تحقیقاتی ناسا که میزبان حدود ۱۰ هزار کارمند رسمی و پیمانکار است و نقش حیاتی در بسیاری از ماموریت های علمی، به خصوص تلسکوپ های فضایی و علوم زمین ایفا میکند.

تایید شایعات و واکنش ها

این پیش نویس بودجه، گزارش هایی را که ماه گذشته منتشر شده بود و از بررسی کاهش ۵۰ درصدی بودجه علمی ناسا توسط دولت خبر میداد، تایید میکند. در آن زمان، برخی مقامات ناسا، از جمله جنت پترو، مدیر موقت این سازمان، سعی در کم اهمیت جلوه دادن این گزارش ها داشتند و آنها را “شایعاتی از منابع نامطمئن” خوانده بودند. اما اکنون واقعیت این پیشنهاد آشکار شده است.

کارشناسان سیاست گذاری علمی و فضایی هشدار داده اند که چنین کاهش هایی، اگر عملی شوند، میتوانند به مثابه یک “رویداد انقراضی” برای برنامه های علمی پرچمدار ناسا باشند. آنها یادآوری میکنند که تقریبا تمامی دستاوردهای بزرگ و الهام بخش ناسا در ربع قرن گذشته، از دل همین برنامه های علمی بیرون آمده اند: از پرواز تاریخی هلیکوپتر نبوغ (Ingenuity) در آسمان مریخ و گذر شگفت انگیز کاوشگر افق های نو (New Horizons) از کنار پلوتو گرفته تا کشف فواره های آب در قمر انسلادوس زحل توسط فضاپیمای کاسینی. قطع بودجه این برنامه ها به معنای قطع موتور محرکه اکتشافات آینده است.

فرآیند پیچیده بودجه و نقش بازیگران کلیدی

باید تاکید کرد که این سند، تنها پیش نویس اولیه و نقطه آغاز فرآیند طولانی و پیچیده تعیین بودجه فدرال است. این پیش نویس توسط دفتر مدیریت و بودجه کاخ سفید (OMB) تهیه شده است که ریاست آن بر عهده راسل ووت است. ووت که از طریق سازمان خود موسوم به “احیای آمریکا” فعالیت میکند، پیشینه ای شناخته شده در حمایت از اولویت های به تعبیر منتقدان “ضد علمی” و کاهش هزینه های دولتی دارد.

پس از دریافت این پیش نویس، ناسا معمولا فرصت کوتاهی (حدود ۷۲ ساعت) دارد تا آن را بررسی کرده و درخواست های خود برای بازنگری، اصلاحات و ارائه دفاعیات لازم را به OMB ارسال کند. پس از این مرحله، تغییرات احتمالی در سند نهایی بودجه که به عنوان “درخواست بودجه رئیس جمهور” شناخته میشود، اعمال خواهد شد. هنوز مشخص نیست که دولت ترامپ چه زمانی نسخه نهایی و عمومی این درخواست را منتشر خواهد کرد، اما انتظار میرود این اتفاق در ۴ تا ۶ هفته آینده رخ دهد.

نقش جرد آیزاکمن، فضانورد خصوصی و کارآفرین میلیاردر که توسط دولت ترامپ به عنوان نامزد ریاست ناسا معرفی شده، در این مقطع نامشخص است. آیزاکمن در جلسات تایید صلاحیت خود در کنگره به شدت از برنامه های علمی ناسا حمایت کرده بود. با این حال، از آنجایی که او هنوز تایید نهایی سنا را دریافت نکرده است، بعید به نظر میرسد که در تهیه این پیش نویس اولیه بودجه نقشی داشته باشد، زیرا نامزدها معمولا تا پیش از تایید نهایی، در تصمیم گیری های سیاست گذاری دخالت نمیکنند.

مقاومت احتمالی کنگره و آینده نامعلوم

مرحله بعدی و حیاتی، بررسی درخواست بودجه رئیس جمهور توسط کنگره ایالات متحده است. مجلس نمایندگان و سنا هر کدام دارای کمیته های تخصیص بودجه مستقلی هستند که وظیفه نهایی تصویب بودجه فدرال را بر عهده دارند و هیچ الزامی به پیروی کامل از اولویت های کاخ سفید ندارند. با توجه به حمایت گسترده و تاریخی هر دو حزب دموکرات و جمهوری خواه از ناسا و برنامه های علمی آن، احتمال میرود که این کاهش های پیشنهادی، به ویژه در بخش علم، با مخالفت شدید و دو حزبی در کنگره مواجه شود.

جورج وایت سایدز، نماینده دموکرات ایالت کالیفرنیا و عضو کمیته علوم، فضا و فناوری مجلس نمایندگان، در واکنش به این خبر به وبسایت ارزتکنیکا گفت: “این کاهش عظیم در بودجه علمی ناسا تصویب نخواهد شد. هفته هاست که ما در مورد شایعه کاهش ۵۰ درصدی در برنامه های علمی ناسا هشدار میدهیم و حالا میدانیم که این واقعیت دارد. من با همکارانم در کمیته علوم همکاری خواهم کرد تا نشان دهیم که این اقدام چگونه رهبری علمی آمریکا در فضا را از بین میبرد و به مراکز ناسا در سراسر کشور آسیب جدی وارد میکند.”

با این حال، یک نگرانی جدی باقی میماند. اگر فرآیند تصویب بودجه در کنگره، طبق روال سال های اخیر، با تاخیر و کشمکش های سیاسی مواجه شود، این خطر وجود دارد که کاخ سفید بتواند با استفاده از ابزارهای اجرایی و فرایندی به نام “توقیف بودجه” (impoundment)، سازمان ها را مجبور کند تا حتی پیش از تصویب نهایی بودجه توسط کنگره، بر اساس همان ارقام پایین تر “درخواست بودجه رئیس جمهور” برنامه ریزی و عمل کنند. این تاکتیک میتواند حداقل به طور موقت، آسیب های جدی به برنامه های در حال اجرا وارد کند.

نتیجه گیری: نبردی برای آینده اکتشافات

پیش نویس بودجه ارائه شده توسط کاخ سفید، تصویری نگران کننده از آینده ناسا، به ویژه در حوزه اکتشافات علمی، ترسیم میکند. اگرچه این تنها گام اول در یک نبرد سیاسی و بودجه ای طولانی است و مقاومت کنگره قابل پیش بینی است، اما نفس چنین پیشنهادی نشان دهنده چالش های عمیقی است که پیش روی رهبری علمی ایالات متحده در فضا قرار دارد. سرنوشت تلسکوپ های فضایی آینده، ماموریت های بین سیاره ای و درک ما از کیهان، اکنون بیش از هر زمان دیگری به نتیجه کشمکش های بودجه ای در واشنگتن وابسته است.