نخستین قرص ضدبارداری غیرهورمونی مردانه وارد فاز آزمایش انسانی شد

به گزارش بخش اخبار پزشکی زوم تک ,پس از سال‌ها انتظار و تلاش محققان، سرانجام یک دستاورد بزرگ در زمینه تنظیم خانواده مردان به وقوع پیوسته است. برای نخستین بار، یک قرص ضدبارداری غیرهورمونی ویژه آقایان، مراحل آزمایشات بالینی بر روی انسان را آغاز کرده است. این خبر هیجان‌ انگیز، امیدهای تازه‌ای را برای ارائه گزینه‌ های متنوع‌ تر و با عوارض جانبی کمتر در زمینه پیشگیری از بارداری ایجاد می‌کند. این قرص جدید با مکانیسمی متفاوت از روش‌ های هورمونی عمل کرده و می‌تواند نقطه عطفی در مسئولیت‌ پذیری مردان در تنظیم خانواده به شمار رود. حال باید منتظر نتایج این آزمایشات و ورود احتمالی این محصول نوآورانه به بازار باشیم.

عصر جدید پیشگیری از بارداری مردانه؛ آزمایش‌ های بالینی برای قرص غیرهورمونی آغاز شد

برای نخستین بار، یک نوع قرص ضدبارداری مردانه که هیچ گونه هورمونی در ترکیبات خود ندارد، وارد مرحله‌ آزمایش‌ های بالینی شده است. این داروی نوید بخش که با نام YCT-529 شناخته می‌شود، در مطالعات پیشین بر روی موش‌ های نر و سایر پستانداران غیرانسان نتایج بسیار خوبی از خود نشان داده است. این دارو توانسته است تولید اسپرم را در این حیوانات به طور موثری محدود کند، در حالی که عوارض جانبی بسیار کمی از آن گزارش شده است.

بر اساس گزارش منتشر شده در وب‌سایت ساینس‌آلرت، این قرص جدید در موش‌ های نر طی مدت یک ماه اثر کرده و نرخ بارداری در موش‌ های ماده‌ای که با آن‌ها جفت‌گیری کرده‌اند را تقریباً به صفر رسانده است. در آزمایش‌ های انجام شده بر روی میمون‌ های ماکاک نر، دوز بالاتری از داروی YCT-529 مورد نیاز بود، اما با این حال، این دارو توانست به سرعت تعداد اسپرم‌ ها را در آن‌ ها کاهش دهد، بدون آنکه عوارض جانبی جدی در این حیوانات مشاهده شود.

یکی از نکات بسیار مهم در مورد این داروی جدید این است که پس از قطع مصرف آن، باروری حیوانات به سرعت به حالت اولیه بازگشته است. علاوه بر این، داروی YCT-529 هیچ تغییر قابل توجهی در سطح سه هورمون کلیدی و مهم برای تولید اسپرم، یعنی تستوسترون، FSH و اینهیبین B، ایجاد نکرده است. این موضوع از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا بسیاری از روش‌ های ضدبارداری مردانه که پیش از این مورد بررسی قرار گرفته‌اند، به دلیل تأثیرات منفی بر سطح این هورمون‌ ها و عوارض جانبی ناشی از آن، با شکست مواجه شده‌اند.

قرص‌ های ضدبارداری مردانه‌ای که بر هورمون‌ های جنسی تأثیر می‌گذارند، مشابه با قرص‌ های ضدبارداری هورمونی مورد استفاده توسط زنان، ممکن است عوارض جانبی ناخواسته‌ای مانند افزایش وزن، تغییرات در خلق و خو، افسردگی یا افزایش سطح کلسترول بد خون را به همراه داشته باشند. در گذشته، همین عوارض جانبی غیرقابل پیش‌ بینی مانع از ادامه‌ برخی تحقیقات موفق در مراحل آزمایش انسانی شده‌اند. همین موضوع سبب شده است تا دانشمندان به طور جدی به سراغ توسعه‌ روش‌ های غیرهورمونی پیشگیری از بارداری مردانه بروند و تا به امروز، نتایج به دست آمده در این زمینه بسیار امیدوارکننده بوده است.

کارآزمایی بالینی فاز یک برای ارزیابی ایمنی داروی YCT-529 به طور کامل به پایان رسیده است. اگرچه نتایج دقیق این مرحله هنوز به طور عمومی اعلام نشده است، اما به نظر می‌رسد که آزمایش‌ ها به اندازه‌ی کافی موفقیت‌ آمیز بوده‌اند، زیرا این دارو اکنون وارد فاز دو آزمایش‌ های بالینی شده است. در این مرحله، علاوه بر بررسی دقیق‌ تر ایمنی دارو، اثربخشی آن در جلوگیری از بارداری نیز مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت. این مرحله از آزمایش‌ ها در سپتامبر سال ۲۰۲۴ در کشور نیوزیلند آغاز شده است.

گوندا جورج، شیمیدان دارویی از دانشگاه مینه‌سوتا، در این باره می‌گوید: «یک قرص مردانه‌ بی‌ خطر و مؤثر می‌تواند گزینه‌ های بیشتری را برای پیشگیری از بارداری در اختیار زوج‌ ها قرار دهد. این دارو امکان تقسیم عادلانه‌ تر مسئولیت تنظیم خانواده و ایجاد خودمختاری باروری برای مردان را فراهم می‌کند.»

آزمایشگاه دکتر جورج از چندین سال پیش تحقیقات خود را بر روی داروی YCT-529 آغاز کرده بود. دلیل این تمرکز بر روی این دارو، نحوه‌ عملکرد آن است؛ YCT-529 بر پروتئینی به نام گیرنده آلفای رتینوئیک اسید (RAR-alpha) اثر می‌گذارد. این گیرنده با رتینوئیک اسید، که یکی از متابولیت‌ های ویتامین A است، تعامل دارد و نقش کلیدی در فرآیندهای مهمی مانند رشد سلولی، تشکیل اسپرم و رشد جنین ایفا می‌کند.

داروی YCT-529 با مسدود کردن گیرنده آلفای رتینوئیک اسید، از عملکرد آن جلوگیری می‌کند. از آنجایی که این دارو به طور اختصاصی همین نسخه از گیرنده را هدف قرار می‌دهد، انتظار می‌رود عوارض جانبی احتمالی آن بسیار محدود باشد، زیرا سایر گیرنده‌ های مرتبط با رتینوئیک اسید تحت تأثیر قرار نمی‌گیرند و عملکردهای حیاتی دیگر بدن مختل نمی‌شود.

تحقیقات در حال انجام برای توسعه‌ این داروی جدید، اکنون بودجه‌ای را از موسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) دریافت کرده است. این بودجه امکان همکاری بین تیمی از دانشمندان برجسته از دانشگاه کلمبیا، دانشگاه مینه‌سوتا و شرکت دارویی YourChoice Therapeutics را فراهم کرده است. پیش‌ بینی می‌شد که آزمایش‌ های بالینی این دارو در سال ۲۰۲۲ آغاز شوند؛ اما اگرچه روند تحقیقات کمی کندتر از پیش‌ بینی‌ ها پیش رفته است، اما همچنان در مسیر درستی قرار دارد و امیدواری‌ ها برای دستیابی به یک داروی ضدبارداری مردانه‌ی غیرهورمونی مؤثر رو به افزایش است.

نادیا مانویتز، مدیر ارشد علمی و یکی از بنیان‌گذاران شرکت YourChoice Therapeutics، اعلام کرده است که مطالعات جامعی که بر روی حیوانات انجام شده است، بستر بسیار مناسبی را برای آغاز آزمایش‌ های بالینی انسانی فراهم کرده‌اند و این فرآیند در حال حاضر به طرز موثری در حال پیشرفت است. وی همچنین با اشاره به این واقعیت که نزدیک به ۵۰ درصد از بارداری‌ ها در ایالات متحده و در سطح جهان ناخواسته هستند، بر لزوم ساخت گزینه‌ های بیشتر در حوزه‌ پیشگیری از بارداری، به ویژه برای مردان، تأکید کرد.

البته داروی YCT-529 تنها روش ضدبارداری غیرهورمونی مردانه‌ای نیست که در حال حاضر مورد بررسی قرار دارد. به عنوان مثال، مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۴ توسط دانشمندان کالج پزشکی بیلور انجام شد، ترکیب دیگری به نام CDD-2807 را آزمایش کرد. این دارو که به صورت تزریقی استفاده می‌شود، توانسته است از تولید مثل در موش‌ های نر جلوگیری کند. با این حال، این دارو هنوز وارد مرحله‌ آزمایش‌ های بالینی بر روی انسان نشده است و تحقیقات بیشتری در مورد ایمنی و اثربخشی آن مورد نیاز است.

آخرین باری که یک روش ضدبارداری مردانه مجوز عرضه به بازار را دریافت کرد، به دهه‌  ۱۹۸۰ میلادی بازمی‌گردد؛ زمانی که پژوهشگران توانستند روشی کم‌ تهاجمی برای انجام عمل وازکتومی ارائه دهند. بر پایه‌ مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۳ بر روی بیش از دو هزار مرد انجام شد، بیش از سه‌ چهارم آن‌ ها آمادگی خود را برای استفاده از روش‌های نوین پیشگیری از بارداری اعلام کردند. این آمار نشان‌ دهنده‌  تمایل بالای مردان برای مشارکت فعال‌تر در زمینه‌ تنظیم خانواده است.

نادیا مانویتز در پایان صحبت‌ های خود می‌گوید: «زنان بار سنگینی از مسئولیت پیشگیری از بارداری را برای مدت‌ های طولانی به دوش کشیده‌اند. داده‌ ها به وضوح نشان می‌دهند که مردان نیز خواهان کمک هستند و حاضرند روش‌ های جدید را امتحان کنند. همچنین، داده‌ ها نشان می‌دهند که زنان نیز به آن‌ ها اعتماد دارند. بعد از نزدیک به دو قرن بدون هیچ گونه نوآوری قابل توجه در زمینه‌  پیشگیری از بارداری مردانه، به نظر می‌رسد که وقت تغییر فرا رسیده است و ما بسیار خوشحالیم که بخشی از این حرکت مهم هستیم.»

شایان ذکر است که جزئیات بیشتر این مطالعه در مجله‌ معتبر Nature Communications منتشر شده است.