خبر بد برای تابستان؛ چرا نور آفتاب هم نمی‌تواند کمبود ویتامین D شما را جبران کند؟

تابستان معمولاً به عنوان سالم‌ترین فصل سال شناخته می‌شود؛ روزهای بلندتر پس از ساعت کاری برای بازی فوتبال یا پیک‌نیک در پارک، روزهای ساحلی و البته دریافت رایگان ویتامین D از تابش شدید نور خورشید. این فصل برای بسیاری از ما مانند دکمه بازنشانی جسم و روان عمل می‌کند. اما وقتی صحبت از جبران کمبود ویتامین D به میان می‌آید که به دلیل خانه‌نشینی‌های طولانی‌مدت و پوشش‌های زمستانی کاهش یافته است، سپری کردن زمان بیشتر در فضای باز ممکن است کافی نباشد.

به گزارش بخش اخبار علمی زوم تک به نقل از ساینس آلرت (ScienceAlert)، مطالعه جدیدی از دانشگاه نیوکاسل در بریتانیا که در نشریه معتبر European Journal of Clinical Nutrition منتشر شده است، نشان می‌دهد که حتی در روشن‌ترین و آفتابی‌ترین ماه‌های سال، کمبود ویتامین D به طرز سرسختانه‌ای در میان اکثر افراد آزمایش‌شده شایع باقی مانده است.

برنارد کورف، پژوهشگر حوزه تغذیه در این رابطه می‌گوید: «نکته شگفت‌انگیز در مورد این یافته‌ها این است که سطح ویتامین D افراد حتی در ماه‌های تابستان، یعنی زمانی که معمولاً انتظار داریم بهبود یابد و جبران شود، هیچ افزایشی نشان نداد.»

آزمایش‌ های بالینی و نرخ نگران‌کننده کمبود ویتامین D در گروه‌ های حساس

بین دسامبر ۲۰۲۴ و اوت ۲۰۲۵، کورف و همکارانش سطح ویتامین D تعداد ۲۹۹ نفر را با استفاده از یک آزمایش خون ساده از طریق نوک انگشت مورد سنجش قرار دادند. حدود نیمی از این افراد بالای ۶۵ سال سن داشتند و نیمی دیگر افراد بالای ۱۸ سال با پوست تیره بودند.

در میان بزرگسالان ۶۵ ساله و بالاتر، تقریباً ۵۵ درصد آن‌ها سطح ویتامین D پایین‌تر از حد توصیه‌شده داشتند. این وضعیت برای بزرگسالان دارای پوست تیره‌تر حتی نگران‌کننده‌تر بود؛ به طوری که بیش از ۷۲ درصد آن‌ها زیر سطح استاندارد قرار داشتند. با وجود اینکه آزمایش‌ها از زمستان آغاز شد و تا بهار و تابستان ادامه یافت، این آمار و ارقام تغییر چندانی نکرد.

این یک مشکل جدی است؛ چرا که ویتامین D با کمک به بدن در جذب کلسیم، نقش کلیدی در حفظ سلامت استخوان‌ها ایفا می‌کند که این امر به ویژه برای سالمندان از اهمیت بالایی برخوردار است. این ویتامین همچنین در عملکرد عضلات، سلامت سیستم ایمنی و حتی سلامت روان نقش دارد. یک متاآنالیز بزرگ که در سال ۲۰۲۲ در نشریه Critical Reviews in Food Science and Nutrition منتشر شد، سطح بالاتر ویتامین D را با کاهش علائم افسردگی در افراد مبتلا به این بیماری مرتبط دانست. با این حال، اختلافات زیادی درباره برخی ادعاهای سلامتی وجود دارد و برخی دانشمندان مطالعاتی را که ویتامین D را به کاهش خطر سرطان یا دیابت مرتبط می‌کنند، اغراق‌آمیز می‌دانند. تحقیقات در این زمینه همچنان ادامه دارد.

چرا کارخانه تولید ویتامین D بدن در تابستان هم کار نمی‌کند؟

برخلاف بیشتر ویتامین‌ها، ویتامین D چیزی است که ما هم می‌توانیم آن را از طریق غذا مصرف کنیم و هم بدنمان قادر به ساخت آن است. پوست ما زمانی که در معرض اشعه ماوراء بنفش بی (UVB) نور خورشید قرار می‌گیرد، ویتامین D تولید می‌کند. به همین دلیل است که کمبود ویتامین D اغلب به عنوان یک مشکل زمستانی تصور می‌شود؛ روزهای کوتاه‌تر و نور ضعیف‌تر خورشید باعث می‌شود کارخانه‌های تولید ویتامین D بدن ما با ظرفیتی کمتر از حد مجاز کار کنند. اما این مطالعه جدید نشان می‌دهد که برای برخی از افراد، این جهش تابستانی هرگز رخ نمی‌دهد. اما علت چیست؟ سه دلیل کلیدی برای این موضوع وجود دارد:

۱. افزایش سن و کاهش کارایی پوست

اولین دلیل، سن است. با افزایش سن، پوست ما در تولید ویتامین D از نور خورشید کم‌بازده‌تر می‌شود. علاوه بر این، افراد سالمند ممکن است زمان کمتری را در فضای باز سپری کنند.

۲. رنگدانه پوست و سد محافظتی ملانین

میزان رنگدانه‌های پوست نیز اهمیت زیادی دارد. ملانین که به پوست رنگ می‌دهد، مانند یک ضد آفتاب طبیعی عمل کرده و اشعه‌های UV را مسدود می‌کند. اگرچه این ویژگی از آسیب‌های پوستی محافظت می‌کند، اما به این معنی است که افراد با پوست تیره‌تر به طور کلی به قرارگیری بیشتری در معرض آفتاب نیاز دارند تا همان مقدار ویتامین D را که یک فرد با پوست روشن‌تر تولید می‌کند، بسازند.

۳. موقعیت جغرافیایی و شدت تابش خورشید

جغرافیا نیز تأثیر شگرفی بر میزان نیاز شما به آفتاب برای تولید ویتامین D کافی دارد. شمال بریتانیا، جایی که این مطالعه در آن انجام شده است، در عرض جغرافیایی قرار دارد که نور خورشید در بخش زیادی از سال نسبتاً ضعیف است و حتی تابستان نیز ممکن است قرارگیری کافی در معرض اشعه UVB را برای همه فراهم نکند.

چالش‌ های آفتاب‌گرفتن؛ از گرمای شدید تا خطرات پوستی

حتی اگر در عرض‌های جغرافیایی پایین‌تر زندگی می‌کنید، آفتاب‌گرفتن ممکن است به دلایل دیگر ایمن نباشد. در والنسیا اسپانیا که شهری آفتابی است، محققان دریافتند که شما باید ۷ دقیقه در ظهر ماه ژوئیه زیر آفتاب بنشینید؛ این مقدار عالی به نظر می‌رسد تا زمانی که متوجه شوید دمای هوا در تابستان اسپانیا می‌تواند زیر آفتاب به بیش از ۳۸ درجه سانتی‌گراد (۱۰۰ درجه فارنهایت) برسد که هم طاقت‌فرسا و هم بالقوه خطرناک است. برای مقایسه، در فصل زمستان همان منطقه، حدود ۲ ساعت در روز زمان لازم است تا نور خورشید کافی برای تأمین نیازهای ویتامین D دریافت شود.

نویسندگان این مطالعه جدید می‌گویند یافته‌های آن‌ها این فرض رایج را که آفتاب تابستان کافی است، به چالش می‌کشد. برنارد کورف می‌گوید: «برای افرادی که در مکان‌هایی مانند شمال انگلستان زندگی می‌کنند، این نشان می‌دهد که نور خورشید به تنهایی ممکن است کافی نباشد، به ویژه برای سالمندان و افرادی که از پیشینه‌های قومی اقلیت هستند. پیام ساده اما مهم است؛ اگر در یک گروه با ریسک بالا قرار دارید، نمی‌توانید فرض کنید که صرفاً با سپری کردن زمان بیشتر در فضای باز در تابستان، این مشکل حل خواهد شد.»

ضرورت مصرف مکمل‌ های غذایی در تمام طول سال

محققان به وضوح در مقاله خود ذکر کرده‌اند که مصرف مکمل‌های غذایی در تمام طول سال بسیار حیاتی است. البته یک نکته مهم در این مطالعه این است که تمام ۲۹۹ شرکت‌کننده در ابتدا دارای سطوح پایین ویتامین D بودند و افرادی که از مکمل‌های ویتامین D استفاده می‌کردند از مطالعه حذف شدند. این بدان معناست که نتایج نباید به عنوان مدرکی تلقی شود که نیمی از سالمندان بریتانیایی یا نزدیک به سه‌چهارم بزرگسالان اقلیت‌های قومی دچار کمبود ویتامین D هستند، چرا که بسیاری از مردم این مکمل‌ها را مصرف می‌کنند. اما برای کسانی که مکمل مصرف نمی‌کنند، این یافته‌ها فرضیه کارشناسان بهداشت عمومی را تأیید می‌کند: برای برخی گروه‌ها، اتکا به نور خورشید به تنهایی کافی نیست.

لازم به ذکر است که هزینه این تحقیق به طور کامل توسط شرکت BetterYou Ltd تأمین شده است؛ یک شرکت سلامتی و تندرستی مستقر در بریتانیا که مکمل‌های غذایی تولید و عرضه می‌کند.

دستورالعمل‌های فعلی بریتانیا در حال حاضر توصیه می‌کنند که همه افراد بالای ۴ سال مصرف یک مکمل روزانه ۴۰۰ واحدی (400IU) ویتامین D را بین ماه‌های اکتبر تا مارس مد نظر قرار دهند. کورف می‌گوید: «ما باید به راه‌های مداوم‌تر و در تمام طول سال برای حمایت از سطح سالم ویتامین D فکر کنیم. افرادی که در معرض خطر بالاتر کمبود هستند – از جمله بسیاری از سالمندان و افراد با پوست تیره‌تر – ممکن است از مصرف مکمل در سراسر سال بهره‌مند شوند.»

در ایالات متحده، این راهنما شامل ۶۰۰ واحد (600 IU) ویتامین D برای کودکان و بزرگسالان و ۸۰۰ واحد برای افراد ۷۰ ساله و بالاتر است. با این حال، برخلاف برخی ویتامین‌ها که مقدار اضافی آن‌ها به سادگی از بدن دفع می‌شود، مصرف بیش از حد ویتامین D می‌تواند خطرناک باشد. دوزهای بالا می‌توانند سمی و مسموم‌کننده باشند، بنابراین حتماً با پزشک خود مشورت کرده و دوزهای توصیه‌شده را رعایت کنید.

این تحقیق در مجله اروپایی تغذیه بالینی (European Journal of Clinical Nutrition) منتشر شده است.