گجت هوش مصنوعی Muse متا معرفی شد؛ ترفند زاکربرگ برای جلب اعتماد با فناوری جذاب و فریبنده

پس از حواشی و انتقادات شدید اخیر نسبت به عینک‌های هوشمند متا که برخی آن را تهدیدی جدی برای حریم خصوصی می‌دانستند، مارک زاکربرگ در هفته جاری از جایگزینی بسیار دلنشین‌تر و جذاب‌تر رونمایی کرد: گجت آویز یا همان چارم Muse. این دستگاه هوشمند به یک نمایشگر مجهز شده است که آواتاری کوچک و فانتزی را نمایش می‌دهد و یادآور اسباب‌بازی‌های نوستالژیک تاماگوچی (Tamagotchi) است. بنیان‌گذار متا در جمع حاضران در سان‌فرانسیسکو تأکید کرد: «ما فناوری‌های فوق‌العاده زیادی را در کالبد این موجود کوچک جای داده‌ایم.»

به گزارش بخش اخبار فناوری زوم تک به نقل از روزنامه گاردین (The Guardian)، این گجت درست شبیه به عروسک‌های محبوب لابوبو (Labubu) می‌تواند به جاکلیدی یا کیف کاربران متصل شود. اما بر خلاف یک عروسک معمولی، این دستیار هوش مصنوعی تعاملی از قابلیت‌های بسیار پیشرفته‌ای بهره می‌برد که امکان مکالمه زنده و بی‌درنگ را فراهم می‌سازد. از جمله وظایف کلیدی این گجت هوشمند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• پاسخ‌دهی خودکار به ایمیل‌ها
• رزرو بلیت و برنامه‌ریزی سفرها
• انجام سفارش‌ها و خریدهای هفتگی سوپرمارکت

روان‌ شناسی جذابیت؛ دلیل طراحی نوزادگونه گجت هوش مصنوعی متا

به گفته کیتی سیبورن (Katie Seaborn)، دانشیار دانشگاه کمبریج که در حوزه روان‌شناسی جذابیت و خلق صدای دلنشین در بستر محاسبات کامپیوتری پژوهش می‌کند، گجت Muse جذاب و دوست‌داشتنی به نظر می‌رسد چون «اساساً ظاهری شبیه به یک نوزاد دارد».

همچنین جاشوا پل دیل (Joshua Paul Dale)، استاد دانشگاه چوئو در توکیو و نویسنده کتاب «غیرقابل مقاومت: چگونه جذابیت مغز ما را سیم‌کشی کرد و جهان را فتح نمود»، خاطرنشان می‌کند: «این موضوع بسیار قابل‌توجه است که متا هم‌زمان با رونمایی از این آویز پوشیدنی، مدل جدیدی از عینک‌های هوشمند بدون دوربین را هم معرفی کرد. عموم مردم از وجود دوربین در عینک‌های هوشمند بیزارند؛ اما وقتی همان دوربین درون یک آویز تزیینی دور گردن قرار می‌گیرد، زاویه ادراک کاملاً دگرگون می‌شود. ناگهان حس نمی‌کنید کسی در حال ضبط مخفیانه تصاویر شماست، بلکه تصور می‌کنید این فقط یک آواتار متحرک و معصوم است که دارد به دنیای اطرافش نگاه می‌کند.»

حرکت به‌ سوی «فناوری‌ های دوست‌ داشتنی» و ایده ابر هوش شخصی زاکربرگ

این همدم هوش مصنوعی با قابلیت شخصی‌سازی کامل، در راستای تحقق وعده همیشگی زاکربرگ برای توسعه ابر هوش پوشیدنی و شخصی طراحی شده است؛ سیستمی هوشمند که کاربر همواره بتواند با آن سخن بگوید. علاوه بر این، عرضه این محصول با موج گسترده‌تر حرکت به‌سوی «فناوری‌های دوست‌داشتنی» (Cute Tech) کاملاً هماهنگ است؛ جریانی که تحلیل‌گران آژانس WGSN آن را یکی از برترین روندهای تکنولوژی در سال ۲۰۲۶ می‌دانند.

پروفسور دیل تشریح می‌کند: «کاملاً آشکار است که متا قصد دارد گجت Muse را به یک همدم واقعی برای کاربر تبدیل کند و این کار را به ساده‌ترین شکل ممکن پیاده کرده است. متا با استفاده از یک نمایشگر فوق‌العاده جمع‌وجور و ۲ اینچی، کاربر را ترغیب می‌کند تا به این آواتار جان‌بخشی کند (انسان‌انگاری) و با او همانند یک انسان رفتار کند، حتی اگر بداند در باطن یک ماشین است.»

سیبورن معتقد است که بار جذابیت بصری این دستگاه یک تصمیم کاملاً «استراتژیک» است: «بسیار طبیعی است که پس از بحران‌ها و جنجال‌های مربوط به حریم خصوصی، با فناوری جدیدی روبه‌رو شویم که بر پایه المان‌های جذاب و بی‌آزار بنا شده است؛ چراکه این ظاهر معصوم پیامی روشن به کاربر می‌دهد: این موجود بسیار ناتوان و ضعیف است، نگران نباشید و می‌توانید به ما اعتماد کنید.»

جذابیت بصری، سلاحی پنهان برای خلع سلاح ناخودآگاه کاربران

تلاش برای مهار قدرت جذابیت، به باور سیبورن تصمیمی هوشمندانه است: «به‌ویژه از نگاه شرکت‌های بزرگ حوزه فناوری، این استراتژی منطقی است؛ زیرا کاربران رفته‌رفته نسبت به شیوه‌ها و ترفندهای مرسوم غول‌های فناوری در زمینه سوءاستفاده از توجه و داده‌های شخصی محتاط‌تر شده‌اند. در نتیجه، این شرکت‌ها راه‌های تازه‌ای را امتحان می‌کنند که شاید بگیرد و شاید هم شکست بخورد.»

سیبورن که اخیراً از ژاپن به دانشگاه کمبریج آمده، توضیح می‌دهد: «این رویکرد در فرهنگ ژاپن بسیار رایج و پذیرفته‌شده است. نخستین چیزی که در سفر به ژاپن به چشم می‌آید این است که همه چیز مسکات (نمادهای عروسکی جذاب) مخصوص به خود را دارد؛ سازمان‌های دولتی، رسانه‌ها و شرکت‌های تجاری، همگی از مسکات‌های فانتزی استفاده می‌کنند.»

او با استناد به تحقیقات خود در زمینه پیامدهای روانی جذابیت می‌گوید: «ما بارها شاهد به‌کارگیری المان‌های جذاب به عنوان یک راهبرد طراحی با اهداف گوناگون بوده‌ایم و می‌دانیم که تأثیرات معینی بر ذهن انسان بر جای می‌گذارد. به عنوان مثال، جذابیت ابزاری کارآمد برای شکل‌گیری تعاملات اجتماعی یا رفع موانع ارتباطی است.»

وی همچنین به رابطه میان ویژگی‌های جذاب و جنبه‌های اغواکننده اشاره می‌کند: «پیوندی ذاتی میان جذابیت و پدیده‌های فریبنده وجود دارد. من این فرایند را جذاب و خلع‌سلاح‌کننده (Charming and Disarming) می‌دانم؛ زیرا یکی از تأثیرات ناخودآگاهی که این ویژگی‌ها روی مغز ما می‌گذارند، پایین آوردن گارد دفاعی است و ما عملاً نمی‌توانیم در برابر این واکنش طبیعی کاری کنیم.»

تفاوت واکنش نسل‌ها؛ از قضاوت نسل آلفا تا حس نوستالژی نسل زد

عرضه عمومی Muse برای ماه دسامبر برنامه‌ریزی شده و هنوز باید منتظر ماند و دید که آیا این تلاش برای کسب اعتماد کاربران از طریق یک آواتار لپ‌گلی در نمایشگر موفق خواهد شد یا خیر. با این حال، نسل‌های گوناگون بازخوردهای متفاوتی خواهند داشت. اصطلاح «خیلی هوش مصنوعیه!» (That’s so AI) عبارتی است که اعضای نسل آلفا (Gen Alpha) برای پس زدن هر چیزی که حس تصنعی و غیرواقعی به آن‌ها منتقل کند به کار می‌برند.

در سمت دیگر، برای کاربران نسل زد (Gen Z) که عادت دارند عروسک‌های پولیشی مثل لابوبو را به کیف‌هایشان آویزان کنند، همراهی با چنین گجتی چالش کمتری ایجاد می‌کند. برای نسل‌های مسن‌تر نیز به دلیل شباهت ساختاری به ابزارهای قدیمی، حس نوستالژی زنده می‌شود. به گفته سیبورن: «میراث دستگاه‌های گیمینگ و حیوانات خانگی دیجیتالی محبوبی نظیر تاماگوچی و پاکی پیکاچو (Pocky Pikachu) در بطن این دستگاه جای گرفته است.»

تأثیر زمینه‌ های فرهنگی بر پذیرش گجت‌ های هوش مصنوعی

بافت‌های فرهنگی متفاوت نیز در واکنش جوامع به این محصول اثرگذار خواهند بود. پژوهش‌های سیبورن نشان می‌دهد: «آمریکایی‌ها در قیاس با ژاپنی‌ها کمتر فریب ظاهر این سیستم‌ها را می‌خورند؛ چراکه در فرهنگ ژاپن، ربات‌ها همانند قهرمانان نجات‌بخش و مثل نوزادان معصوم تلقی می‌شوند، در حالی که در ناخودآگاه جوامع غربی، فناوری‌های هوشمند اغلب ترسناک، معیوب و حتی شیطانی تصویر می‌شوند.» در گروه‌های تحقیقاتی انگلستان، افراد حس می‌کردند وقتی از جذابیت در طراحی فریبنده استفاده می‌شود، چیزی غیرعادی در جریان است؛ آن‌ها مشکلی را حس می‌کردند اما توانایی توصیف دقیق آن را نداشتند.

با این حال، سیبورن معتقد است که این چشم‌انداز در حال تحول است: «از آنجا که مفهوم جذابیت یا کاوایی (Kawaii) مدت‌هاست به عنوان یک صادرات فرهنگی از سوی ژاپن و سایر کشورها دنبال می‌شود، احتمالاً شاهد تغییر آهسته باورهای فرهنگی در رابطه با پذیرش این موجودات بانمک توسط بزرگسالان خواهیم بود.»

اگرچه پروفسور دیل تصمیمی برای خرید زودهنگام این ابزار ندارد، اما در پایان با لحنی شوخ‌طبعانه می‌گوید: «با تمام این تفاسیر، مطمئنم وقتی به سن ۸۰ سالگی برسم حتماً یکی از این دستگاه‌ها را خواهم خواست. می‌خواهم همیشه آن را به گردنم بیندازم و دوربینش مدام روشن باشد تا هر وقت عینکم را گم کردم، فوراً به من بگوید عینکم را کجا جا گذاشته‌ام.»