سفری بصری به قلب هنر؛ الهام‌ بخش‌ هایی از اعماق سیاه‌ چاله‌ ها

سیاه‌ چاله‌ ها مدت‌هاست که تخیل دانشمندان و عموم مردم را به خود مشغول کرده‌اند. این اجرام شگفت‌انگیز که زمانی صرفاً فرضی پنداشته می‌شدند، اکنون به منبع الهام مفهومی برای هنرمندان بی‌ شماری در سراسر جهان تبدیل شده‌اند. گزیده‌ای ارزشمند از این آثار در کتاب جدید لین گامول با نام «احضار خلأ: هنرِ سیاه‌ چاله‌ ها» (Conjuring the Void: The Art of Black Holes) به نمایش درآمده است.

به گزارش بخش اخبار علمی زوم تک به نقل از Ars Technica، لین گامول، نویسنده این کتاب، ده سال به عنوان مدیر گالری هنر و علم آکادمی علوم نیویورک فعالیت کرده است. او پیشینه گسترده‌ای در نوشتن درباره تلاقی ریاضیات، هنر و علم دارد. ایده اولیه این کتاب زمانی شکل گرفت که گامول در کنفرانس سالانه «ابتکار سیاه‌ چاله» هاروارد درباره هنر مرتبط با سیاه‌ چاله‌ ها سخنرانی کرد.

پیوند مفاهیم علمی سیاه‌ چاله با فلسفه شرق

گامول در گفتگو با آرس تکنیکا بیان کرد: «من از حجم هنری که درباره سیاه‌چاله‌ها وجود دارد مبهوت شدم، به ویژه به هنر آسیایی علاقه‌مند شدم. چیزی در مفهوم سیاه‌چاله وجود دارد که با سنت‌های شرقی همسو است. بسیاری از تم‌ها مانند علم سیاه‌ چاله‌ ها، خلأ، نیستی و گریزناپذیری، با فلسفه بودیسم و تائوئیسم مرتبط هستند.»

تاریخچه علمی؛ از «ستارگان تاریک» نیوتن تا اولین تصویر واقعی

کتاب با خلاصه‌ای کرونولوژیک از تحولات کلیدی در علم سیاه‌ چاله‌ ها آغاز می‌شود؛ از مفهوم «ستارگان تاریک» جان میچل در سال ۱۷۸۳ تا پیش‌بینی‌های نظریه نسبیت عام آلبرت انیشتین. گامول همچنین به اکتشافات برنده جایزه نوبل مانند شناسایی امواج گرانشی توسط لایگو (LIGO) در سال ۲۰۱۶ و ثبت اولین تصویر از یک سیاه‌چاله توسط تلسکوپ افق رویداد در سال ۲۰۱۹ اشاره می‌کند. این بحث‌های علمی، سکوی پرتابی برای نمایش نمونه‌های هنری از تصاویر قرن بیستم تا هنر معاصر پیشرو هستند.

سیاه‌ چاله در ادبیات و هنرهای تجسمی

گامول بازتاب «ستارگان تاریک» را حتی در داستان‌های کوتاه ادگار آلن پو می‌بیند. او به تصویرسازی هری کلارک در سال ۱۹۱۹ برای داستان «سقوط در گرداب» اشاره می‌کند و می‌گوید: «این اثر برای بسیاری از مردم، زمانی که مفهوم سیاه‌چاله برای اولین بار مطرح شد، یک قیاس اولیه بود. در آن زمان سیاه‌چاله یک ساختار ریاضی بود و تصور یک ساختار ریاضی بسیار دشوار است.»

تنوع مدیوم‌ های هنری در نمایش «خلأ»

آثار هنری معرفی شده در این کتاب تقریباً تمام مدیوم‌ها را در بر می‌گیرند:

• طراحی‌های زغالی و مرکب
• نقاشی‌های رنگ روغن و اکریلیک
• مجسمه‌ها و چیدمان‌های چندرسانه‌ای
• عکاسی دیجیتال و سنتی

یکی از آثار برجسته، چیدمان «عرصه گرانشی» (Gravitational Arena) اثر هنرمند چینی، شو بینگ (Xu Bing) است. او با استفاده از نقل‌قولی درباره زبان، آن را به خطی شبیه نویسه‌های چینی تبدیل کرده و با اعمال گرانش بر آن، یک تکینگی (Singularity) ایجاد کرده است که شبیه به یک کرم‌ چاله به نظر می‌رسد.

سیاه‌ چاله؛ استعاره‌ای برای ویرانی یا دگرگونی؟

گامول در مورد جذابیت همیشگی سیاه‌چاله‌ها برای هنرمندان می‌نویسد: «هر چیزی در مجاورت یک سیاه‌چاله به دلیل گرانش شدید — قوی‌ترین نیرو در جهان — به شدت از هم گسسته می‌شود. ما این خشونت را در آثار هنرمندانی چون کای گوئو-چیانگ و تاکاشی موراکامی می‌بینیم که از سیاه‌چاله‌ها برای نمادپردازی وحشت بمب اتمی استفاده کرده‌اند.»

او در ادامه می‌افزاید: «کشش گریزناپذیر سیاه‌چاله همچنین استعاره‌ای آماده برای افسردگی در آثار هنرمندانی مثل موناسی (Moonassi) است. از سوی دیگر، گرانش شدید سیاه‌چاله منبعی از انرژی عظیم است و هنرمندانی مانند یامبه تام (Yambe Tam) از بینندگان می‌خواهند که تاریکی را به عنوان مسیری برای دگرگونی و حیرت بپذیرند.»

تصاویر ماندگار؛ از شبیه‌ سازی‌ های ۱۹۷۹ تا هنر مدرن

کتاب شامل تصاویری کلیدی است، از جمله یکی از اولین تصاویر علمی سیاه‌ چاله که در سال ۱۹۷۹ توسط ژان پیر لومینت با مرکب روی کاغذ خلق شد، تا آثار مدرنی مانند سری “Black Hole” فابیان اوفنر و چاپ‌های دیجیتال سانگهو بانگ که همگی تلاش می‌کنند ابهت و ترس ناشی از این پدیده کیهانی را به تصویر بکشند.