وقتی حجم یک پروژه وب بزرگ میشود، نگهداری کدهای رابط کاربری و اعمال تغییرات بدون کند شدن صفحه به چالش جدی توسعهدهندگان فرانتاند تبدیل خواهد شد. در روشهای سنتی، تغییر یک بخش کوچک ممکن است کل صفحه را دوباره بارگذاری کند و تغییر ساختار بخشهای تکراری سایت نیز زمان زیادی میگیرد. تیم توسعه فیسبوک در سال ۲۰۱۳ برای حل همین دغدغهها، ریاکت را به عنوان یک کتابخانه متنباز عرضه کرد تا طراحی وباپلیکیشنهای پویا و تعاملی سادهتر شود.
از آنجایی که این کتابخانه بر پایه زبان جاوا اسکریپت ساخته شده است، گذراندن یک دوره آموزش جاوا اسکریپت و تسلط بر مفاهیم پایه آن، اولین قدم برای ورود به این حوزه به شمار میرود. پس از یادگیری این پیشنیازها، درک معماری مبتنی بر کامپوننت و نحوه کارکرد DOM مجازی برایتان بسیار ملموستر خواهد بود. ابتدا مرز بین جاوا اسکریپت خالص و ریاکت را بررسی میکنیم، سپس با نصب ابزارهای استاندارد اولین پروژه را میسازیم و در پایان، منطق مدیریت دادهها در رابط کاربری را مرور خواهیم کرد.
کتابخانه ری اکت چیست و چه تفاوتی با جاوا اسکریپت خالص دارد؟
کتابخانه ری اکت یک ابزار رایگان و متنباز بر پایه جاوا اسکریپت است که هدف اصلی آن، طراحی رابط کاربری ماژولار و ساخت برنامههای تکصفحهای محسوب میشود. زمانی که از جاوا اسکریپت خالص یا اصطلاحاً وانیلا جاوا اسکریپت صحبت میکنیم، منظور کدنویسی بدون کمک گرفتن از کتابخانهها و فریمورکهایی مثل جیکوئری، ریاکت، انگولار یا Vue است. اما چرا توسعهدهندگان به جای کدنویسی خالص سراغ ریاکت میروند؟
پاسخ در مقیاسپذیری و سهولت نگهداری کدهاست. زمانی را به یاد بیاورید که فیسبوک تصمیم گرفت دکمه ساده «لایک» را به مجموعهای از واکنشها مثل قلب و صورتکها تغییر دهد. این دکمه در بخشهای مختلفی از جمله پستهای متنی، ویدیوها، تصاویر و صفحهها تکرار شده بود. اگر این ساختار با HTML سنتی و جاوا اسکریپت خالص پیادهسازی میشد، تغییر دادن تکتک آن لایکها در سراسر برنامه کار بسیار سنگینی بود. ریاکت با ماژولار کردن رابط کاربری، این چالش را حل کرد تا کدها تنها در یک بخش نوشته و بهروزرسانی شوند.
هنگام شروع کار با این اکوسیستم، خوب است به تفاوت دو نسخه آن هم دقت کنید. نسخه React.js تحت لایسنس MIT برای ساخت رابط کاربری وبسایتها به کار میرود، درحالیکه از فریمورک React Native برای توسعه اپلیکیشنهای موبایل استفاده میشود. شرکتهایی مانند اینستاگرام، نتفلیکس، اسکایپ، دیوار و اسنپ در پروژههای خود از این فناوریها بهره میبرند.
گام اول؛ پیش نیازهای جاوا اسکریپت برای ورود به دنیای ری اکت
ورود مستقیم به ریاکت بدون شناخت پایههای وب، روند یادگیری را کند میکند. پیش از نصب ابزارها و شروع کدنویسی، بهتر است از تسلط خود بر پیش نیازهای ری اکت مطمئن شوید:
تسلط بر HTML و CSS پایه؛ خروجی نهایی هر کامپوننت در مرورگر، ترکیبی از تگهای HTML و استایلهای CSS است. برای نوشتن کدهای شبهHTML در محیط ریاکت و اختصاصیسازی ظاهر هر بخش، باید ساختار تگها و قواعد استایلدهی را بشناسید.
درک جاوا اسکریپت خالص؛ پیش از سراغ رفتن به کتابخانهها، باید منطق وانیلا جاوا اسکریپت را بدون وابستگی به ابزارهای جانبی درک کنید. ریاکت بر پایه همین زبان ساخته شده است و تمام محاسبات و منطق برنامه با قواعد استاندارد جاوا اسکریپت نوشته میشوند.
نحوه انتخاب عناصر در صفحه؛ آشنایی با متدهای داخلی جاوا اسکریپت مانند `document.getElementById` ضروری است. ریاکت برای نمایش خروجی خود در مرورگر، باید عنصر ریشه را در فایل HTML پیدا کند و کل اپلیکیشن را به آن گره بزند.
مفاهیم ES6 و ارثبری در کلاسها؛ بخش مهمی از الگوهای کدنویسی در این کتابخانه بر پایه استانداردهای مدرن جاوا اسکریپت بنا شده است. درک مفهوم کلاس در ES6 و نحوه ارثبری با کلمه کلیدی `extends`، برای ساخت کامپوننتهای کلاسی کاربرد مستقیم دارد.
آشنایی با منطق توابع Callback؛ در معماری ریاکت، جریان داده یکطرفه است و توسعهدهندگان امکان ویرایش مستقیم کامپوننتها را ندارند. برای اعمال تغییرات و حفظ کنترل روی بخشهای مختلف برنامه، از توابع Callback استفاده میشود.
گام دوم؛ درک مفاهیم پایه در معماری ری اکت
پیش از اینکه سراغ نصب ابزارها برویم، باید با منطق کاری ریاکت آشنا شویم. این کتابخانه با تکیه بر یک معماری متفاوت و رویکرد اعلانی، ساخت و نگهداری رابط کاربری را سادهتر میکند. شناخت کامپوننتها و عملکرد DOM مجازی در کنار ساختار JSX کمک میکند تا هنگام نوشتن کدها، درک درستی از اتفاقات پشت صحنه مرورگر داشته باشید.
ساختار مبتنی بر کامپوننت
تمرکز اصلی معماری ریاکت روی مفهومی به نام «کامپوننت» یا جزء است. هر کامپوننت در ری اکت بخش مستقلی از صفحه وب است که منطق و رفتارهای مربوط به خودش را کپسولهسازی میکند. این رویکرد در ساخت رابط کاربری با ریاکت باعث میشود کدها قابلیت استفاده مجدد پیدا کنند و نیاز به نوشتن چندباره یک بخش تکراری از بین برود.
در این ساختار، یک صفحه وب به کامپوننتهای کوچکتر و زیرکامپوننتها شکسته میشود. برای نمونه، دکمه لایک میتواند یک زیرکامپوننت مستقل باشد که بارها در بخشهای مختلف مثل پستهای تصویری یا متنی قرار میگیرد. وقتی این قطعات کوچک با هم ترکیب میشوند، رابطهای کاربری پیچیده شکل میگیرند که بهروزرسانی آنها تنها با تغییر کد در یک نقطه انجام میشود.
عملکرد DOM مجازی و افزایش سرعت
در حالت عادی، وقتی تغییری در بخشی از وبسایت ایجاد میشود، کل صفحه دوباره بارگذاری خواهد شد. این کار عملیات پرهزینهای را به مرورگر تحمیل میکند و مانع از اعمال تغییرات سریع و مقیاسپذیر میشود. کتابخانه ریاکت برای حل این مشکل و بهبود کارایی، به سراغ مدل شیگرای سند مجازی یا همان Virtual DOM رفته است.

ریاکت به جای دستکاری مستقیم DOM مرورگر، یک نسخه مجازی از آن را داخل حافظه میسازد. هر زمان که تغییری در رابط کاربری رخ دهد، ابتدا این DOM مجازی بهروزرسانی میشود و سپس فقط بخشهایی از صفحه که واقعاً به تغییر نیاز دارند، در DOM اصلی مرورگر اعمال میشوند. این سازوکار جلوی رفرش شدن کل صفحه را میگیرد و سرعت رندر شدن صفحات وب را بالا میبرد.
نوشتن کدهای ترکیبی با JSX
در معماری ریاکت با عبارتی به نام JSX یا JavaScript XML برخورد میکنید که یک افزونه نحوی برای جاوا اسکریپت به حساب میآید. این قابلیت اجازه میدهد کدهای شبهHTML را مستقیم درون فایلهای جاوا اسکریپت بنویسید تا روند طراحی رابط کاربری سادهتر شود. بهکارگیری این ساختار در ریاکت اجباری نیست، اما در عمل، بخش بزرگی از پروژهها با همین الگو توسعه پیدا میکنند.
مرورگرها بهطور بومی قادر به درک و اجرای این ساختار ترکیبی نیستند. به همین دلیل، در پروژههای ریاکت از ابزاری مانند Babel استفاده میشود تا کدهای نوشتهشده با JSX را به جاوا اسکریپت استاندارد ترجمه کند و مرورگر بتواند آنها را بخواند.
گام سوم؛ آمادهسازی محیط و ایجاد پروژه ری اکت
بعد از آشنایی با منطق کاری و اجزای پایه، نوبت به راهاندازی محیط توسعه روی سیستم میرسد. برای ایجاد پروژه ری اکت و شروع کدنویسی واقعی، نیاز به نصب چند ابزار مشخص برای مدیریت پکیجها و ویرایش کدها وجود دارد که در دو مرحله بعدی بررسی میشوند.
نصب Node.js، پکیج منیجر NPM و ویرایشگر VS Code
برای تولید وباپلیکیشنهای تکصفحهای با ریاکت، ابتدا باید Node.js را از سایت رسمی آن دانلود و نصب کنید. این برنامه نقش سرور و بستر لازم برای نصب و اجرای پکیجهای وابسته را دارد. همراه با نصب Node.js، ابزار مدیریت پکیج NPM نیز به شکل خودکار روی سیستم قرار میگیرد تا پکیجهای سمت فرانتاند را بدون نیاز به دانلود دستی به پروژه اضافه کنید.
برای اطمینان از نصب درست، محیط Command Prompt یا همان CMD را باز کنید و دستور زیر را بنویسید:
bash
node –version
نمایش یک عدد به معنی نصب موفق است. اگر نسخه نصبشده قدیمیتر از ورژن ۱۱ بود، ابتدا آن را حذف و نسخه جدید را نصب کنید. در گام آخر، ویرایشگر کد VS Code را نصب کنید. حین نصب در بخش Select Additional Tasks، تیک گزینه Open with Code را بزنید تا امکان باز کردن مستقیم پوشههای پروژه از طریق کلیک راست فراهم شود.
ساخت اولین اپلیکیشن با ابزار Create React App و NPX
کدهای ریاکت از الگوهایی استفاده میکنند که مرورگر به شکل پیشفرض قادر به اجرای آنها نیست و به ابزاری مانند Webpack برای بستهبندی نیاز دارند. برای اینکه در شروع کار درگیر پیکربندیهای پیچیده Webpack و جزئیات اولیه نشوید، پکیج Create React App یک قالب آماده و استاندارد برایتان میسازد.
ابتدا در یکی از درایوهای سیستم خود پوشهای بسازید و محیط CMD را در همان مسیر باز کنید. روش استاندارد برای ایجاد پروژه، استفاده از ابزار NPX یا همان Node Package eXecute است. با این روش، بدون نیاز به نصب دائمی پکیج روی سیستم، همیشه آخرین نسخه Create React App را دریافت و اجرا میکنید. کافی است دستور زیر را در خط فرمان وارد کنید:
bash
npx create-react-app first-app
در این دستور، عبارت `first-app` نام پوشه و پروژه است. هنگام انتخاب نام پروژه مجاز به استفاده از حروف بزرگ نیستید؛ تمام حروف باید کوچک نوشته شوند و برای جداسازی کلمات از خط تیره استفاده کنید. پس از اجرای دستور، بسته به سرعت اینترنت و سختافزار سیستم، چند دقیقه طول میکشد تا فایلهای پروژه ساخته شوند.
گام چهارم؛ بررسی ساختار کد و رندر شدن کامپوننتها
بعد از ساختن پروژه، پوشه اصلی آن را در محیط VS Code باز کنید تا کدهای اولیه در دسترس قرار بگیرند. در ساختار فایل HTML یک برنامه ریاکت، به طور معمول یک تگ `div` با شناسه `root` وجود دارد که به عنوان ریشه اصلی اپلیکیشن عمل میکند. برای درک چگونگی ساخت یک کامپوننت و تزریق آن به این عنصر HTML، قطعه کد نمایش عبارت «Hello World» را بررسی میکنیم:
jsx
class HelloWorld extends React.Component {
render() {
return <h1>Hello World</h1>
}
}
ReactDOM.render(<HelloWorld />, document.getElementById(root))
در خط اول، کلاس `HelloWorld` بر پایه استانداردهای ES6 تعریف شده است که ویژگیهای خود را از `React.Component` به ارث میبرد. درون این کلاس، متد خاص `render()` قرار دارد؛ ریاکت همیشه به دنبال این متد میگردد تا بفهمد چه محتوایی باید در خروجی نمایش داده شود. در این مثال، متد مذکور یک تگ `<h1>` حاوی متن «Hello World» را برمیگرداند.
خط پایانی کد وظیفه اتصال منطق جاوا اسکریپت به صفحه وب را بر عهده دارد. متد `ReactDOM.render` کامپوننت ساخته شده یعنی `<HelloWorld />` را میگیرد و به کمک دستور `document.getElementById(root)`، آن را به داخل تگ `div` موجود در فایل HTML تزریق میکند تا در مرورگر نمایش داده شود.

گام پنجم؛ مدیریت دادهها در ری اکت و منطق اتصال به سرور
پویایی رابط کاربری در ریاکت بر پایه جریان داده یکطرفه شکل میگیرد. در این معماری، دادهها از کامپوننتهای والد به سمت کامپوننتهای فرزند حرکت میکنند تا رفتار برنامه قابل پیشبینی بماند و خطایابی آن سادهتر شود. مدیریت این اطلاعات درون بخشهای مختلف صفحه، با تکیه بر دو مفهوم وضعیت یا State و مشخصات یا Props انجام میگیرد. وقتی هم که پروژه بزرگ و پیچیده شود، ابزارهایی مانند Redux به کمک توسعهدهنده میآیند تا وضعیتهای مختلف برنامه را یکپارچه مدیریت کنند.
با این حال، ریاکت تنها یک کتابخانه فرانتاند برای ساخت رابط کاربری است و به تنهایی دادهای تولید یا ذخیره نمیکند. برای اینکه صفحه وب از حالت ایستا یا هاردکد خارج شود و اطلاعات واقعی را نمایش دهد، فرانتاند باید با یک سرور یا سیستم بکاند در ارتباط باشد. از همین رو، توسعهدهندگانی که میخواهند چرخه کامل حرکت داده را درک کنند، معمولاً در ادامه مسیر سراغ منابعی مثل یادگیری بکاند در مکتبخونه میروند تا منطق سمت سرور را هم بشناسند. در یک وباپلیکیشن واقعی، دادهها از سمت سرور دریافت میشوند، در قالب State یا Props قرار میگیرند و سپس ریاکت آنها را داخل کامپوننتها رندر میکند.
جمعبندی
مسیر ورود به برنامه نویسی ری اکت از تقویت پایههای جاوا اسکریپت آغاز میشود و با درک ساختار کامپوننتها و عملکرد DOM مجازی در کنار نوشتن کدهای JSX شکل عملی به خود میگیرد. راهاندازی پروژه با دستور NPX در محیط VS Code نیز زیرساخت لازم را بدون درگیری با تنظیمات اولیه فراهم میکند تا تمرکز اصلی روی رندر کردن اجزای صفحه و مدیریت جریان یکطرفه دادهها تا مرحله اتصال به سرور باقی بماند.
تسلط بر مفاهیم آموزش react js تنها با خواندن تئوریها به دست نمیآید و نیازمند کدنویسی مستمر است. از همین نقطه اولین پروژه تمرینی خود را روی سیستم ایجاد کنید و با تغییر دادن کدهای کامپوننت، آموختههایتان را در عمل بسنجید.




نظرات در مورد : راهنمای شروع برنامه نویسی ری اکت؛ پیشنیازهای جاوا اسکریپت و نحوه اتصال به سرور