خرده فروشان اینستاگرام، قربانیان خاموش فیلترینگ؛ از توقف فروش تا بحران معیشت

در روزهایی که تجارت اجتماعی در پلتفرم هایی مانند اینستاگرام به شریان حیاتی اقتصاد هزاران خانوار ایرانی تبدیل شده است، قطع دسترسی به اینترنت بین الملل ضربه ای مهلک بر پیکره این کسب وکارهای نوپا وارد کرده است. گزارش ها حاکی از آن است که خرده فروشان آنلاین، به عنوان نخستین قربانیان این اختلالات، با توقف کامل جریان درآمدی خود مواجه شده اند.

به گزارش اکوایران، گفتگو با صاحبان این فروشگاه های مجازی نشان می دهد که تبعات ملی شدن اینترنت فراتر از کاهش فروش است؛ معیشت خانواده ها، شبکه های تولید خانگی و زنجیره های تامین که در سایه این پلتفرم شکل گرفته بودند، اکنون در آستانه فروپاشی قرار دارند.

اینستاگرام؛ بازاری به وسعت نیمی از ایران

تجارت اجتماعی (Social Commerce) در سال های اخیر به عنوان رقیبی قدرتمند برای بازارهای سنتی آنلاین ظهور کرده است. اینستاگرام در ایران نه تنها یک شبکه اجتماعی برای سرگرمی، بلکه به بستری عظیم برای مبادلات اقتصادی تبدیل شده است. آمارهای رسمی مرکز «ایسپا» در سال ۱۴۰۳ نشان می دهد که بیش از ۵۰ درصد افراد بالای ۱۸ سال و حدود ۷۱ درصد جوانان ایرانی در این پلتفرم حضور دارند.

طبق گزارش دیجی کالا، سهم خرده فروشان فعال در شبکه های اجتماعی از کل بازار خرده فروشی آنلاین کشور نزدیک به ۴۰ درصد برآورد شده است؛ رقمی که حدود ۱.۵ برابر سهم بزرگترین فروشگاه اینترنتی ایران است. این آمار به خوبی نشان می دهد که چرا قطع اینترنت، یک بحران اقتصادی تمام عیار محسوب می شود.

مزیت هایی که به نقطه ضعف تبدیل شدند

عدم نیاز به سرمایه اولیه سنگین، حذف هزینه های اجاره مکان فیزیکی و دوری از پیچ و خم های اداری و مالیاتی، اینستاگرام را به بهشتی برای کارآفرینان خرد و اقشار کم درآمد تبدیل کرده بود. اما همین وابستگی مطلق به یک پلتفرم خارجی، اکنون به پاشنه آشیل آن ها تبدیل شده است.

این فروشگاه ها که عمدتاً در بخش غیررسمی اقتصاد فعالیت می کنند، در زمان بروز بحران هایی مانند قطع اینترنت، صدایی برای اعتراض و قدرتی برای چانه زنی با دولت ندارند و معمولاً آخرین گروهی هستند که شرایطشان به حالت عادی باز می گردد.

روایت های تلخ از پشت پرده فروشگاه های مجازی

گفتگو با فعالان این حوزه، عمق فاجعه را بیشتر نمایان می کند. مالک یک فروشگاه محصولات هنری می گوید: «کار ما یک زنجیره است؛ از تولیدکننده اثر هنری تا تامین کننده مواد بسته بندی و کسی که بسته ها را آماده می کند. وقتی سفارش نباشد، تمام این افراد که برخی سرپرست خانوار هستند، بیکار می شوند.»

یک بانوی سرپرست خانوار که تمام درآمدش از فروش محصولات در اینستاگرام است، با ابراز نگرانی می گوید: «فروشم در این چند روز به صفر رسیده است. نه تنها درآمدی ندارم، بلکه بدهی به تولیدکننده ها هم روی دستم مانده و نمی دانم چطور باید تعهداتم را عمل کنم.»

توقف فعالیت ادمین ها و ریزش مشتریان

بحران تنها دامن گیر فروشندگان کالا نیست؛ ادمین های پیج ها نیز شغل خود را از دست داده اند. یکی از این افراد می گوید: «مدیر ما فعالیت را متوقف کرده و من که روی این درآمد برای هزینه های زندگی حساب کرده بودم، حالا کاملاً مستاصل شده ام.»

فروشنده دیگری که محصولات خانگی عرضه می کند، از کاهش ۷۰ درصدی فروش خود خبر می دهد: «ارسال پستی به شهرهای دیگر قطع شده و فقط همسایه ها مشتری من هستند. بدون فروش، پول خرید مواد اولیه جدید را ندارم و چرخه تولیدم عملاً متوقف شده است.»

این روایت ها زنگ خطری جدی برای تصمیم گیران است. تجارت اجتماعی در ایران دیگر یک سرگرمی نیست، بلکه منبع ارتزاق هزاران خانواده است که اکنون در سکوت و بی خبری، زیر فشار اقتصادی ناشی از قطع اینترنت له می شوند.