فیلترینگ و قطعی اینترنت؛ داستان ناگفته‌ای از نقش ابر آروان

در سال‌های اخیر، هر زمان که اینترنت در ایران دچار قطعی یا اختلال شده، اتهام‌هایی درباره‌ی ابر آروان، به طور نادرست این شرکت را به فیلترینگ و قطعی اینترنت متهم کرده است. این ادعاها به این دلیل نادرست است که یک شرکت ارایه‌دهنده‌ی خدمات ابری که خود مصرف‌کننده‌ی اینترنت است، اساسا نمی‌تواند در ساختار اینترنت نقشی داشته باشد. چراکه طبق ساختار اینترنت در ایران تنها نهاد متولی اینترنت، شرکت ارتباطات زیرساخت است. به این ترتیب شرکت‌های ارایه‌دهنده‌ی خدمات ابری مانند ابر آروان، خود مصرف‌کننده‌ی اینترنت هستند. آن‌ها مانند تمام اکوسیستم فناوری و نوآوری کشور‌ با هدف بهبود تجربه‌ی آنلاین کاربران فعالیت می‌کنند و به این ترتیب یک شرکت‌ ابری مانند ابر آروان در فرایند فیلتر یا محدود کردن اینترنت کشور نمی‌تواند نقشی داشته باشد.

با این حال در این مقاله به بررسی نقش واقعی ابر آروان می‌پردازیم و به این پرسش پاسخ می‌دهیم که آیا یک شرکت خصوصی مانند آروان می‌تواند در محدودیت اینترنت نقشی داشته باشد؟ و اینکه فرایند فیلترینگ در ایران اساسا چه مسیر و فرایندی دارد؟

پیش از این در مقاله‌ای مفصل درباره‌ی ساختار پیچیده‌ی اینترنت در ایران مطالب‌ مفصلی نوشته شده است. برای مثال خبرگزاری فرارو در یک محتوا با عنوان «داستان ابرآروان؛ از شایعه تا واقعیت قطع اینترنت» به مساله‌ی فیلترینگ در ساختار اینترنت ایران توجه کرده است و اطلاعات مفصلی را بیان کرده است. برای آگاهی بیشتر و اطلاع دقیق از نقش واقعی ابر آروان در ایران، به فیلترینگ اینترنت ابر آروان مراجعه کنید.

شایعات پیرامون همکاری ابر آروان با نهادهای دولتی

یکی از عوامل اصلی که باعث شکل‌گیری شایعات پیرامون نقش ابر آروان در فیلترینگ اینترنت شده، اتهام همکاری‌های این شرکت با نهادهای دولتی است. این در حالی است که این شرکت بارها در اطلاعیه‌های خود تاکید کرده که هیچ‌گونه ارتباطی با اعمال فیلترینگ ندارد و تنها وظیفه ارایه‌ی خدمات ابری به کسب‌وکارها و کاربران نهایی فضای آنلاین را به عهده دارد.

شفافیت؛ کلید رفع سوءتفاهم‌ها

با این مقدمات و با وجود برخی از این اتهام‌ها، می‌توان چند توصیه‌ درباره‌ی این شرکت داشت: مثلا برای مقابله با شایعات و اتهامات، ابر آروان باید دایما نوعی اطلاع‌رسانی دقیق و منظم درباره‌ی نوع خدماتش به مخاطب‌ها بدهد. به این ترتیب  ابر آروان می‌تواند به کاربران کمک کند تا درک بهتری از نقش واقعی این شرکت در حوزه خدمات ابری داشته باشند و از سوءتفاهم‌ها جلوگیری شود. دقیقا شبیه گزارش‌های فصلی و موردی این شرکت که با جزییات خدمات و فعالیت‌های خود را به‌شکل عمومی منتشر می‌شود. افزایش شفافیت در گزارش‌دهی عمومی و ارائه اطلاعات درباره همکاری‌ها، می‌تواند به تقویت اعتماد عمومی کمک کند و نگرانی‌های ناشی از شایعات را کاهش دهد.

مسئولان محدودیت اینترنت ایران: یک ساختار پیچیده

اینترنت در ایران، با یک ساختار انحصاری اداره می‌شود. این ساختار، باعث شده است که اعمال فیلترینگ و سایر محدودیت‌های دسترسی به اینترنت، در اختیار نهادهای مختلف حاکمیتی قرار داشته باشد. به گفته کارشناسان، در ساختار اینترنت ایران، هر زمان که قانون‌گذاران اراده کنند، می‌توانند تغییراتی در اینترنت به‌وجود آورند یا انواع اختلالات و محدودسازی را در اینترنت کشور اعمال کنند.

یکی از مهم‌ترین نهادهای مسئول اعمال محدودیت‌های اینترنت در ایران، «کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه» است. این کارگروه که دبیرخانه آن در قوه‌قضائیه قرار دارد، مسئول تعیین مصادیق محتواهای مجرمانه در فضای مجازی است. اعضای این کارگروه، از میان نمایندگان نهادهای مختلف حاکمیتی انتخاب می‌شوند. نیمی از اعضای این کارگروه، از نمایندگان دولتی هستند. کارگروه تعیین مصادیق، می‌تواند با صدور مصوبات خود، دستور فیلترینگ یا اختلال در دسترسی به هر محتوای اینترنتی را صادر کند.

علاوه بر کارگروه تعیین مصادیق، نهادهای دیگری نیز در اعمال محدودیت‌های اینترنت در ایران نقش دارند. از جمله این نهادها می‌توان به شورای‌عالی امنیت ملی، شورای‌ عالی فضای مجازی و قوه‌قضائیه اشاره کرد. شورای‌عالی امنیت ملی می‌تواند در شرایط خاص، دستور فیلترینگ یا اختلال در دسترسی به اینترنت را صادر کند. شورای‌عالی فضای مجازی نیز می‌تواند در برخی موارد، دستور فیلترینگ یا اختلال در دسترسی به اینترنت را صادر کند. علاوه بر این نیز قوه‌قضائیه هم می‌تواند در برخی موارد، با صدور حکم قضائی، دستور فیلترینگ یا اختلال در دسترسی به اینترنت را صادر کند. بنا به این موارد قانونی می‌توان به وضوح دید که یک شرکت خصوصی که خود مصرف‌کننده‌ی اینترنت است اساسا نمی‌تواند در هیچ کدام بخش از فرایند محدودیت اینترنت نقشی داشته باشد.

چرا ابر آروان نمی‌تواند در ساختار اینترنت کشور نقشی داشته باشد؟

در پاسخ به این سوال باید گفت که شرکت‌های ابری مانند ابر آروان، در ساختار اینترنت، در لایه‌ای قرار دارند که نمی‌توانند نقشی در قطع یا محدودسازی اینترنت داشته باشند. این شرکت‌ها، اینترنت را از تامین‌کنندگان و اپراتورهای اینترنت به‌عنوان سرویس‌گیرنده دریافت می‌کنند. بنابراین، حتی اگر آن‌ها قصد سوءاستفاده از موقعیت خود را داشته باشند، نمی‌توانند اینترنت را قطع کنند.

اما پرسش اصلی این است که چرا نام ابر آروان میان این اتهام‌ها بوده است؟ امیر ناظمی یکی از افرادی بود که به این پرسش پاسخ داد؛ او این حمله‌ها را یک سناریو می‌داند و آن را به جریان‌های مخالف اکوسیستم استارتاپی کشور تعریف می‌کند. در بخشی از یک مصاحبه از او آمده است که: «شکل‌گیری نیروهای داخلی مخالف رشد اکوسیستم استارتاپی می‌تواند نتیجه دو مؤلفه اصلی باشد؛ یکی نگاه ایدئولوژیکی که واقع‌گرایی را کنار گذاشته و دوم، تعارض منافع. تعارض منافع ایجادشده برای گروه‌هایی که در فرصت‌هایی این‌چنینی به‌ دنبال تصاحب شرکت‌های استارتاپی‌اند؛ تصاحبی که برای آنها موجب ایجاد توهم مسلط‌ بودن بر اوضاع یا تأمین منافع اقتصادی بیشتر می‌شود». این مصاحبه هم‌چنین به قربانی شدن آروان در میان این حمله‌ها اشاره می‌کند.

بنابراین با توجه به ساختار اینترنت ایران و ماهیت شرکت‌های ابری، ادعای اینکه «ابر آروان» در قطع اینترنت نقش داشته است، ادعایی بی‌پایه و اساس است. چراکه وقتی ورود اینترنت در ایران از ساختاری انحصاری و حاکمیتی می‌گذرد، یک شرکت مصرف‌کننده‌ی اینترنت اساسا نمی‌تواند در این میان نقشی داشته باشد. درنهایت به نظر می‌رسد در زمینه نسبت دادن قطع و محدودیت‌های اینترنت به شرکت‌های خصوصی، نوعی جریان‌سازی انحراف از مطالبه‌گری واقعی مردم رخ داده باشد.