ارتباط شگفت‌انگیز مصرف قهوه با سطح تستوسترون، چربی بدن و متابولیسم؛ یافته‌های جدید دانشمندان

اگر نوشیدن قهوه بخشی از برنامه روزمره شماست، یافته‌های یک پژوهش جدید نشان می‌دهد که فنجان قهوه صبحگاهی‌تان ممکن است اثری بسیار فراتر از یک بیدارباش ساده برای بدنتان به همراه داشته باشد.

به گزارش بخش اخبار علمی زوم تک به نقل از خبرگزاری WZTV و بر اساس پژوهش جدید دانشمندان در فنلاند، افرادی که به طور مداوم قهوه بیشتری می‌نوشند، در مقایسه با افرادی که مصرف کمتری دارند، دارای درصد چربی بدنی پایین‌تر، توده عضلانی اسکلتی بیشتر و شاخص‌های متابولیکی متفاوتی هستند.

این مطالعه همچنین تفاوت قابل‌توجهی را در هورمون‌های جنسی مردان شناسایی کرده است: مصرف بیشتر قهوه با افزایش تستوسترون کل و سطوح بالاتر گلوبولین متصل‌شونده به هورمون جنسی (SHBG)، اما کاهش تستوسترون آزاد همراه بوده است. با این حال، محققان پیش از خوشحالی دوستداران قهوه تأکید می‌کنند که این مطالعه اثبات‌کننده رابطه علت و معلولی مستقیم نیست.

محققان چه مواردی را در این مطالعه بررسی کردند؟

این مطالعه که در ژورنال علمی معتبر European Journal of Nutrition به چاپ رسیده است، داده‌های سلامتی ۲٬۲۶۴ فرد بزرگسال از گروه متولدین سال ۱۹۶۶ در شمال فنلاند (Northern Finland Birth Cohort 1966) را مورد ارزیابی قرار داد. سن شرکت‌کنندگان در زمان جمع‌آوری داده‌ها در سال ۲۰۱۲، معادل ۴۶ سال بود.

پژوهشگران شرکت‌کنندگان را بر اساس میزان مصرف معمول روزانه قهوه به ۴ دسته تقسیم‌بندی کردند:

• عدم مصرف قهوه
• ۱ تا ۲ فنجان در روز
• ۳ تا ۴ فنجان در روز
• ۵ فنجان یا بیشتر در روز

بیشتر شرکت‌کنندگان مصرف‌کننده قهوه بودند و تنها ۷۰ نفر از میان ۲٬۲۶۴ نفر گزارش دادند که اصلاً قهوه نمی‌نوشند. پژوهشگران در این آزمایش ترکیب بدنی، شاخص‌های قند خون و انسولین، کلسترول و سایر نشانگرهای متابولیک و همچنین هورمون‌های جنسی را سنجیدند. علاوه بر این، ۱۶۴ شاخص لیپیدی و متابولیکی مختلف خون با بهره‌گیری از طیف‌سنجی تشدید مغناطیسی هسته‌ای (NMR) آنالیز شد.

ارتباط مصرف بیشتر قهوه با کاهش چربی بدن

یکی از یافته‌های کلیدی این پژوهش ارتباط مستقیمی با تستوسترون نداشت. افراد حاضر در گروه‌های با مصرف بالاتر قهوه معمولاً دارای مشخصات زیر بودند:

• درصد چربی بدن پایین‌تر
• توده چربی کل کمتر
• چربی احشایی (دور شکمی) کمتر
• توده عضلانی اسکلتی بیشتر

نکته جالب‌توجه این بود که شاخص توده بدنی (BMI) در بین گروه‌های مختلف مصرف قهوه تقریباً یکسان بود. این مسئله نشان می‌دهد که تفاوت اصلی در کمتر بودن وزن مصرف‌کنندگان قهوه نبوده، بلکه این افراد دارای ترکیب بدنی متفاوتی با چربی کمتر و حجم عضله بیشتر بوده‌اند.

تاثیر مصرف قهوه بر سطح تستوسترون مردان

در بخش بررسی هورمون‌ها نتایج پیچیده‌تر شد. در میان مردان، محققان دریافتند که با افزایش مصرف قهوه، سطح تستوسترون کل به طور کلی افزایش می‌یابد. مردانی با مصرف متوسط و بالای قهوه، سطح تستوسترون کل بسیار بالاتری نسبت به مردان غیرمصرف‌کننده داشتند.

پس از تعدیل و کنترل متغیرهایی چون شاخص توده بدنی، سطح تحصیلات، مصرف دخانیات، فعالیت بدنی و مصرف الکل، این همبستگی همچنان پایدار ماند. به ازای هر فنجان قهوه اضافی در روز، تستوسترون کل افزایشی در حدود ۰.۲۹ نانومول بر لیتر را نشان داد.

اما یک نکته اساسی وجود داشت: محققان همچنین دریافتند که مصرف بیشتر قهوه با افزایش پروتئین SHBG و کاهش تستوسترون آزاد و همچنین شاخص آندروژن آزاد در مردان همراه است.

آیا قهوه واقعاً تستوسترون را افزایش می‌دهد؟

پاسخ لزوماً مثبت نیست؛ چرا که تستوسترون کل و تستوسترون آزاد ماهیت یکسانی ندارند. پروتئین SHBG در خون به هورمون‌های جنسی متصل می‌شود. از آنجا که مصرف قهوه با مقادیر بالاتر SHBG همراه بود، افزایش تستوسترون کل منجر به افزایش تستوسترون آزاد در بدن نشد. در نتیجه، این فرآیند فراتر از یک فرمول ساده مانند «قهوه مساوی است با تستوسترون بیشتر» عمل می‌کند و محققان آن را به عنوان یک الگوی هورمونی گسترده‌تر و مرتبط با سلامت متابولیک ارزیابی می‌کنند.

الگوی هورمونی متفاوت در زنان

نتایج مربوط به تستوسترون در زنان متفاوت بود. مصرف بالاتر قهوه در زنان نیز با افزایش SHBG و کاهش تستوسترون آزاد و شاخص آندروژن آزاد همراه بود، اما همبستگی مشابهی با تستوسترون کل یا تستوسترون فعال زیستی (Bioavailable) مانند آنچه در مردان مشاهده شد، در زنان ثبت نشد. بر همین اساس، محققان این اثرات هورمونی را وابسته به جنسیت معرفی کردند.

تاثیر قهوه بر قند خون و حساسیت به انسولین

این پژوهش همچنین نشان داد که مردان مصرف‌کننده قهوه دارای پروفایل گلوکز و انسولین بسیار بهتری هستند. مصرف بیشتر قهوه با موارد زیر همبستگی مثبت داشت:

• سطح انسولین ناشتای کمتر
• میزان انسولین پایین‌تر حین آزمایش گلوکز
• کاهش مقاومت به انسولین
• افزایش حساسیت به انسولین

علاوه بر این، غلظت کمتری از اسیدهای آمینه شاخه‌دار (BCAA) مانند لوسین، ایزولوسین و والین در خون افراد مصرف‌کننده قهوه مشاهده شد. اسیدهای آمینه BCAA در متابولیسم نقش دارند و پژوهش‌های گذشته سطوح بالای آن‌ها را با مقاومت به انسولین و سایر ناهنجاری‌های متابولیک مرتبط دانسته‌اند؛ هرچند این تحقیق صرفاً یک همبستگی را نشان داده و به معنای اثبات درمان یا پیشگیری از بیماری با قهوه نیست.

محدودیت‌ های مهم پژوهش که باید بدانید

مهم‌ترین محدودیت این پژوهش، مقطعی بودن (Cross-sectional) آن است. در این شیوه، وضعیت سلامتی و عادات افراد در یک نقطه زمانی خاص بررسی شده است؛ بنابراین همبستگی‌ها مشخص می‌شوند اما نمی‌توان رابطه علت و معلولی قطعی را استخراج کرد. برای نمونه، این تحقیق ثابت نمی‌کند که مصرف قهوه مستقیماً باعث چربی‌سوزی بیشتر یا تغییرات تستوسترون شده است.

از سوی دیگر، میزان مصرف قهوه بر اساس گزارش خود افراد ثبت شده و جزئیاتی نظیر ابعاد دقیق فنجان، شیوه دم‌آوری، نوع دانه قهوه و افزودنی‌هایی همچون شیر یا شکر مشخص نبوده است؛ در نتیجه نمی‌توان با قاطعیت گفت که آیا ماده کافئین عامل اصلی این تغییرات بوده است یا سایر ترکیبات زیست‌فعال قهوه.

آیا باید مصرف قهوه خود را افزایش دهیم؟

این مطالعه نسخه تجویزی خاصی برای مقدار ایده‌آل نوشیدن قهوه در طول روز ارائه نمی‌کند. در عوض، محققان بیان می‌کنند که این یافته‌ها سندی علمی بر وجود ارتباط میان مصرف همیشگی قهوه با تغییرات هورمونی و سلامت متابولیک بدن است. برای اثبات اینکه آیا خود قهوه منشأ اصلی این دگرگونی‌هاست و کدام ترکیبات مسئول آن هستند، به آزمایش‌ها و کارآزمایی‌های بالینی طولانی‌مدت نیاز خواهد بود.