وضعیت عجیب فیلترشکن ها در زمان قطعی اینترنت؛ ماجرا چیست؟

در روزهایی که دسترسی به اینترنت بین الملل با اختلالات گسترده و قطعی های مکرر روبرو شده است، یک سوال مهم ذهن بسیاری از کاربران را به خود مشغول کرده است: چرا با وجود مسدود شدن اکثر مسیرهای ارتباطی، برخی از فیلترشکن ها همچنان به صورت لحظه ای و ناپایدار کار می کنند؟ آیا اینترنت باز شده است یا ماجرا چیز دیگری است؟

داده های منتشر شده توسط نت بلاکس (NetBlocks) نشان می دهد که سطح ترافیک اینترنت در ایران در زمان اوج اختلالات به حدود ۲۸ درصد حالت عادی رسیده است. این عدد اگرچه نشان دهنده بازگشت اینترنت به شرایط طبیعی نیست، اما ثابت می کند که جریان اینترنت به طور کامل قطع نشده و روزنه هایی همچنان باز است.

کوچه های باریک به جای بزرگراه های اینترنتی

افزایش نسبی ترافیک اینترنت که حدود ۲۱ برابر نسبت به زمان قطعی مطلق رشد داشته، نباید ما را به اشتباه بیندازد. این اتفاق به معنای بازگشایی بزرگراه های اصلی اینترنت نیست؛ بلکه شبیه به باز شدن چند کوچه باریک و فرعی است. مسیرهایی که ظرفیت بسیار کمی دارند و تنها اجازه عبور حجم محدودی از داده ها را می دهند.

بررسی های فنی و گزارش های تخصصی نشان می دهد آنچه که برخی کاربران به عنوان وصل شدن اینترنت تجربه می کنند، در واقع بازگشت کنترل شده و محدود برخی مسیرهای کم ریسک است. این بازگشایی ها بیشتر در لایه هایی مثل سرویس های کلادفلر (Cloudflare) و زیرساخت های حیاتی رخ داده است، در حالی که مسیرهای اصلی دیتاسنترها و ارتباط با سرورهای خارجی همچنان با دیوار بلند فیلترینگ برخورد می کنند.

اینترنت وایت لیست؛ پنجره ای نیمه باز

الگویی که اکنون شاهد آن هستیم، شباهت زیادی به منطق «لیست سفید» یا همان وایت لیست (White-List) دارد. در این مدل، به جای آنکه کل اینترنت قطع شود، تنها ترافیک های ضروری، سازمانی و آن هایی که از نظر سیستم فیلترینگ «بی خطر» تشخیص داده می شوند، اجازه عبور پیدا می کنند. هر ترافیکی که شبیه به وی پی ان (VPN) یا تونل های رمزنگاری شده باشد، به سرعت شناسایی و مسدود می شود.

چرا برخی فیلترشکن ها هنوز کار می کنند؟

برخلاف تصور عمومی، فیلترینگ همیشه به معنای خاموش کردن سیم اینترنت نیست. اتفاقی که می افتد ترکیبی از کاهش شدید پهنای باند، اختلال در دی ان اس (DNS) و بستن پورت های خاص است. با این حال، چرا برخی ابزارهای عبور از فیلترینگ همچنان فعال هستند؟

نسل جدید فیلترشکن ها تلاش می کنند ترافیک خود را کاملا شبیه به یک ترافیک معمولی و امن وب (HTTPS) نشان دهند. یعنی همان ترافیکی که شما هنگام بازدید از سایت بانک یا یک فروشگاه اینترنتی تولید می کنید. سیستم فیلترینگ برای مسدود کردن این نوع اتصالات با چالش روبرو است، زیرا بستن آن ها ممکن است باعث اختلال در سرویس های حیاتی و بانکی کشور شود. به همین دلیل، این ابزارها گاهی می توانند از لابه لای تور نظارتی عبور کنند.

خطر عادی سازی اینترنت محدود

نکته نگران کننده در این میان، عادی شدن دسترسی های ناقص و مهندسی شده است. اتصالاتی که کند، ناپایدار و گزینشی هستند، ممکن است این حس کاذب را ایجاد کنند که اینترنت وصل است، در حالی که حق دسترسی آزاد به اطلاعات نقض شده است. این وضعیت بیشتر شبیه به «تنفس مصنوعی» به اینترنت است تا زنده بودن واقعی آن.

اگر این روند ادامه پیدا کند، کاربران به مرور به اینترنتی عادت می کنند که فقط سایت های مجاز را باز می کند و دسترسی به شبکه جهانی در آن دشوار و پرهزینه است. این همان نقطه ای است که فیلترینگ هوشمند جایگزین قطع ناگهانی می شود؛ وضعیتی که در آن سرعت پایین و ناپایداری، کاربر را خسته کرده و او را مجبور به استفاده از پلتفرم های داخلی می کند.

بازی موش و گربه ادامه دارد

در نهایت باید گفت که وضعیت فعلی اینترنت ایران وارد فاز پیچیده ای از یک بازی موش و گربه شده است. هرچقدر سیستم های فیلترینگ دیوارهای بلندتری می سازند، روش های دور زدن تحریم های اینترنتی نیز پیچیده تر می شود. شاید اینترنت بین الملل دوباره وصل شود، اما شواهد فنی نشان می دهد که زیرساخت ها به سمت محدودیت های هوشمندتر و وایت لیست شدن پیش می روند تا در آینده، کنترل بر فضای مجازی ساده تر و کم هزینه تر باشد.